Ыдыктыг Библия: Иоанн
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:48:24.402969+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Иоанн

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Иоанн

Иоанн

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Иоанның бижээни Буянныг Медээ

Киирилде

Христиан чаңчылдың санап турары-биле, бо Буянныг Медээниң автору – Иисуска эң чоок элчиннерниң бирээзи Иоанн. Иоанн болза он ийи элчинниң аразында Христоска бүзүрели дээш өлүртпейн, кыраан назынынга чедир чурттаан чаңгыс-ла кижи. Ол бодунуң Буянныг Медээзин өскелерден соңнай бижээн – бистиң эраның 90 чылдар үезинде чадавас.

Иоанндан Буянныг Медээниң бот-боттарынга дөмейи аажок баштайгы үш Буянныг Медээден кол ылгалы чүдел? Иоанның тоожулалында Иисустуң амыдыралын ылаптыг дес-дараалай тодарадып бижиир чүткүл чок. Иоанн кол кичээнгейни Иисустуң узун чугааларынче углаан. Ол Иисустуң кыска угаадыглыг чугааларын номунче киирбээн. Бо номну бижип тура, Иоанның кол сорулгазы өске үш Буянныг Медээниң четпес чүүлдерин долдурары база Иисус дээрге Аңаа бүзүрээн улуска чаа амыдыралды ажыдып турар Бурганның Оглу-дур дээрзин номчукчуларга шынзыдары болган. Бо Буянныг Медээ шажын шинчилелиниң бөдүүн эвес идеяларын болгаш кайгамчык чырык поэтиктиг овур-хевирлерни өскелеринден хөйнү сиңирип алган.

Буянныг Медээни дөрт кезекке чарып болур: 1) киирилде, ында Иисус болза кижи төрелгетенни камгалаар дээш, Кижи апарган Бурган-дыр дээрзи тода ажыттынган (1:1-18); 2) Иисустуң чаяаганы чеди кайгамчык чүүл Ооң алыс Бурган бүдүштүүн база хүлээлгезин шынзыткан (1:19—12:50); 3) Иисустуң Бургандан алган даалгазын эчизинге чедир күүседир база алдаржыыр үези келген (13–20 эгелер); 4) эпилог, катап дирлип келген Иисустуң Бодунуң өөреникчилери-биле харылзашканы (21 эге).

1

Сөстүң кижи болу бергени

1^1Эң эгезинде+ Сөс турган+. Сөс Бурган-биле кады турган болгаш Сөс Бурган болуп турган+. 2Ол эгезинде-ле Бурган-биле кады турган. 3Бүгү-ле бар чүве ол Сөстү дамчып чаяаттынган, чүү-даа чүве Ол чокка чаяаттынмаан+. 4Чаяаттынган бүгү чүвеге ол Сөс амыдыралдың үнер дөзү турган+, а ол амыдырал кижи төрелгетенге чырык апарган+. 5Чырык караңгыда чырыдып турар, а караңгы Чырыкты хөме ап шыдаваан.

6Бурганның айбылап чорутканы Иоанн деп аттыг кижи турган+. 7Ол кижи Чырыктың херечизи болур дээш+ база шупту улус ону дамчыштыр бүзүрезин дээш чедип келген+. 8Иоанн боду – Чырык эвес турган, а Чырыктың херечизи болур дээш келген кижи турган.

9Ол Сөс – бо делегейге чедип келген ёзулуг Чырык болган+. Ол кижи бүрүзүн чырыдып турар[*]. 10Ол Чырык Ооң Бодун дамчыштыр чаяаттынган делегейде бар турда-ла, делегей Ону танываан. 11Ол Бодунуң албаты чонунга чедип келген, а олар Ону хүлээп албаан+. 12А Ону хүлээп алган база Ооң ады дээш бүзүрээн бүгү улуска Ол Бурганның ажы-төлү болур эргени хайырлаан+. 13Ол ажы-төл бойдустуң чаяап каанындан-даа, кижилерниң хандыкшылындан-даа, эр кижиниң күзээшкининден-даа төрүттүнмээн, а Бургандан төрүттүнген+. Бурган Боду оларның Адазы-дыр.

14Демги Сөс Кижи апаргаш+, бистиң аравыска чурттап турган. Бис Ооң өндүр чырыын – авырал болгаш алыс шын-биле долдунган Адазының эр чаңгыс Оглунуң өндүр чырыын көрген бис. 15Иоанн Ооң дугайында херечи болуп, улуска мынчаар медеглээн: «Мээң соомдан чедип кээр Кижи менден кончуг боор+, чүге дээрге Ол мээң мурнумда-ла бар турган-дыр. Мээң чугаалап турганым Кижи ол-дур». 16Биске херек бүгү чүве Ында бар, шуптувус Ооң авыралын бажывыс ажыр четтирип келдивис. 17Бурган Бодунуң хоойлузун биске Моисейни дамчыштыр берген+, а авырал биле алыс шын+ Иисус Христосту дамчыштыр келген болгай. 18Бурганны кым-даа, кажан-даа көрбээн+. Чүгле Адазы-биле тудуш харылзаалыг эр чаңгыс Оглу[*] биске Адазын илереткен болгай.

Иоанн Медеглекчиниң херечилели

(Мф. 3:1-12; Мк. 1:2-8; Лк. 3:15-17)

19Иоанның херечилээни бо-дур.

Иерусалим чурттуг иудейлер Иоанндан: «Кым сен?» – деп айтырзын дээш, олче Бурганның бараалгакчыларын база левиттерни чорудупканнар.

20Иоанн дорт харыы бээринден ойталавайн, ажыы-биле мынча дээн: «Мен Бурганның шилээн Христозу эвес мен»+.

21Олар оон: «Ынчаарга чогум кым сен? Илия сен бе?» – деп айтырганнар+.

Ол: «Чок» – деп харыылаан.

«Азы Бурганның аазааны медээчи+ сен бе?» – деп айтырганнар.

Иоанн: «Чок» – деп харыылаан.

22Олар ынчан: «Кым сен? – деп түңнелинде айтырганнар. – Бисти айбылап чорудупкан улуска чүү дээривисти чугаала. Бодуңну кым мен дээр сен?»

23Ол мынча деп харыылаан: «Мен – Исайя медээчиниң чугаалааны дег: „Ээн кургаг ховуга: ‘Дээрги-Чаяакчыга оруктан белеткеңер!’ деп алгырган үн“ – мен»+.

24Айбылаттырган улус фарисейлер турган. 25Олар Иоанндан мынча деп айтырган: «Сен Бурганның шилээн Христозу-даа, Илия-даа, Бурганның аазааны медээчи-даа эвес болзуңза, улусту чүге сугже суп турарың ол?»

26Иоанн оларга: «Мен улусту сугже сугар мен, ынчалза-даа силерниң араңарда билбезиңер бир Кижи бар-дыр, 27Ол мээң соомдан чедип кээр-даа болза, мен Ооң идииниң шидиишкинин безин чежеринге төлеп чок амытан-дыр мен» – деп харыылаан.

28Бо чугаа Иоанның улусту сугже сугар черинге – Иордан хемниң ындында Вифанияга болган. 29Даартазында хүндүс Иоанн олче кел чыдар Иисусту көрүп кааш, мынча дээн: «Бо дээрге Бурганның Хураганы-дыр! Ол делегейниң улузунуң бачыдын чайладып аппаар+. 30Ооң дугайында: „Мээң соомдан чедип кээр Кижи менден кончуг боор, чүге дээрге Ол мээң мурнумда-ла бар турган-дыр“ – дээним демги Кижи ол-дур. 31Мен Ол ылап кымыл дээрзин билбес турдум, ынчалза-даа израильчилер Ону танып алзын дээш, улус-чонну сугже суп келген мен»+.

32Оон Иоанн мынча деп херечилээн: «Дээрден көге-буга дег бадып келгеш, ол Кижиниң кырынга артып калган Ыдыктыг Сүлдени көрдүм+. 33Мен Ол кымыл дээрзин билбес турдум, ынчалза-даа улус-чонну сугже суксун дээш, мени айбылаан Бурган мынча дээн: „Сүлде Олче бадып келгеш, Ооң кырынга артып каар кижи көрзүңзе, улусту Ыдыктыг Сүлдеже сугар Кижи ол болур эвеспе+“. 34Мен ону көрген болгаш, „Ол – Бурганның Оглу-дур“ деп херечилеп тур мен».

Иисус Христостуң баштайгы өөреникчилери

35Дараазында хүндүс Иоанн база катап бодунуң өөреникчилериниң ийизи-биле+ кады аңаа турган. 36Эртип бар чыдар Иисусту көрүп кааш, Иоанн: «Бурганның Хураганы бо-дур!» – дээн+. 37Иоанның ол сөстерин дыңнааш, ооң өөреникчилериниң ийизи Иисусту эдерип чорупкан.

38Иисус хая көрнүп келгеш, оларның Бодунуң соондан чоруп олурарын көрүп кааш: «Чүнү дилеп тур силер?» – деп айтырган+.

А олар: «Равви (ол дээрге „Башкы“ дээни ол), Силер кайда турар силер?» – деп айтырганнар.

39«Бараалы че, көрүп аар силер» – деп, Ол харыылаан. А ынчан хүн үнгенден бээр онгу шак үези турган чүве-дир. Олар эдерип баргаш, Иисустуң кайда турарын көрүп алгаш, хүннү бадыр Ооң чанынга турганнар.

40Иисустуң дугайында Иоанның сөстерин дыңнааш, Ону эдерип чорупкан ийи кижиниң бирээзи Симон Пётрнуң дуңмазы Андрей болган+. 41Андрей ол дораан бодунуң акызы Симонну тып алгаш, аңаа мынча дээн: «Бис Мессияны (Бурганның шилээн Христозун дээни ол) тып алдывыс»+. 42Оон акызын Иисуска эккелген.

Иисус олче көрүнгеш: «Иоанның оглу Симон-на-дыр сен. Ам Кифа деп адаттырар сен» – дээн. (Ол дээрге «Даш» азы грек дылда «Пётр» дээни ол.)+

Иисустуң Филипп биле Нафанаилди кый дээни

43Дараазында хүндүс Иисус Галилеяже чоруурун шиитпирлээн. Ол Филиппти тып алгаш, аңаа мынча дээн: «Мени эдерип чорувут». 44Филипп база-ла Вифсаидадан келген+, Андрей биле Пётрнуң чаңгыс чер чурттуу кижи чүве-дир. 45Филипп, бодунуң ээлчээнде, Нафанаилди тып алгаш+, аңаа мынча дээн: «Моисейниң хоойлузу болгаш медээчилерниң номнарында бижээн Кижини тып алдывыс+. Ол болза Назарет чурттуг Иосифтиң оглу Иисус болду+».

46А Нафанаил: «Назареттен өөделиг чүве тыптыр деп бе ынчаш?» – дээр болган.

Филипп аңаа: «Баргаш, бодуң көрүп көр даан» – деп харыылаан.

47Олче кел чыдар Нафанаилди көрүп кааш, Иисус ооң дугайында мынча дээн: «Ынай-даа оп-меге чок+, ёзулуг израильчи бо-дур»+.

48Нафанаил Оон: «Сен мени канчап билир сен?» – деп айтырган.

«Филипп сени кый дээр бетинде-ле, Мен сээң фига ыяжы адаанга турганыңны көрдүм» – деп, Иисус харыылаан.

49Нафанаил Аңаа мынча деп харыылаан: «Башкы! Силер – Бурганның Оглу болгаш Израильдиң хааны-дыр силер!+»

50«„Мен сээң фига ыяжының адаанга турганыңны көрдүм“ дээримге, Меңээ бүзүреп турарың ол бе? – деп, Иисус аңаа чугаалаан. – Оон-даа өндүр улуг херектерни көре бээр сен». 51Ол улаштыр мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: дээрниң аңгайтыр ажыттына бээрин база Бурганның төлээлериниң өрү үнүп турарын-даа, Кижи амытан Оглунче дүжүп бадып турарын-даа көрүп каар силер»+.

2

Канага болган куда дою

2^1Ийи хүн эрткенде[*], Галилеяның Кана хоорайжыгажынга+ куда дою болган, а Иисустуң авазы аңаа киржип келген. 2Иисус биле Ооң өөреникчилери база ынаар чалаткан чүве-дир.

3Арага төне бээрге, авазы Иисуска: «Бо улустуң арагазы чок-тур» – дээн.

4«Меңээ база силерге ол кандыг хамаан чүвел, авай? – деп, Иисус аңаа харыылаан. – Мээң үе-шагым ам-даа келбээн болгай+».

5Авазы арага кудукчуларынга: «Ооң айыткан аайы-биле кылыңар» – дээн.

6Иудейлерниң арыгланып чунар ёзулалын сагыырынга херек+, бирээзи-ле сезенден чүс чээрби литр ишкир алды улуг даш доскаар аңаа турган чүве-дир. 7Иисус арага кудукчуларынга: «Доскаарларга сугдан долдур кудуңар» – деп чугаалаан. Олар доскаарларның эриин ажыр долдурупканнар. 8Оон Иисус оларга: «Ам хымыш-биле ускулааш, куда доюнуң башкарыкчызынга аппарып бериңер» – дээн. Олар Ооң дужааган аайы-биле күүсеткеннер. 9Арагаже хуулган сугну башкарыкчы амзап көрген. А ол бо араганы кайыын эккелгенин билбес, ону чүгле суг ускан чалчалар билир турган. Ынчан ол башкарыкчы күдээни кый деп алгаш, 10аңаа мынча дээн: «Шупту улус баштай эки арагазын кудар, а оон улустуң эзирээнин ажыглап, багайын кудар болгай. А сен эки араганы мынчага дээр шыгжап турган-дыр сен».

11Иисус ынчалдыр Галилеяның Каназынга кайгамчык бадыткалдарының баштайгызын кылгаш, ооң-биле Бодунуң өндүр күчү-күжүн көргүскен. Ынчангаш Ооң өөреникчилери Аңаа бүзүрей берген. 12Иисус ооң соонда авазы, дуңмалары+ болгаш өөреникчилери-биле кады Капернаум хоорайже бадып келгеш, аңаа элээн каш хонганнар.

Бурганның өргээзин арыглааны

(Мф. 21:12-13; Мк. 11:15-17; Лк. 19:45-46)

13Иудейлерниң Хосталыышкын байырлалы чоокшулап олурар боорга, Иисус Иерусалимче чорупкан+. 14Бурганның өргээзиниң шөлүнде бода мал, хойлар болгаш көге-бугалар саткан улустуң база боттарының ажыл-херээн кылган акша солукчуларының олурарын Ол көрүп каан. 15Иисус ынчан хендирден кымчы өрүп алгаш, Бурганның өргээзинден садыг кылган хамык улусту база хойлар биле бода малды үндүр ойладыпкаш, акша солукчуларының столдарын аңдара октап, акшазын тө чашканнап каапкан. 16Көге-буга сатканнарга Иисус: «Ооңарны моон ырадыңар! Мээң Адамның өргээзин+ садыг-саарылга чери кылбаңар!» – деп дужааган. 17Ооң өөреникчилери Бижилгеде мынча дээнин сактып келгеннер:

«Сээң өргээңге дендии күштүг ынакшыл

Мени от дег оя чиптер»+.

18Ол өйде иудейлер киржи берип, Иисуска мынчаар харыылааннар: «Ынчаар кылыр эргең барын Сен кандыг кайгамчык демдек-биле биске шынзыдар сен?»+

19«Бурганның бо өргээзин үрегдеп-бузуп кааптыңар, Мен ону үш хүн дургузунда+ тудуп тургузуптар мен» – деп, Иисус оларга харыылаан+.

20Ынчаарга иудейлер мынча дээн: «Бурганның бо өргээзин дөртен алды чыл дургузунда тудуп келди, а Сен ону үш-ле хүн дургузунда тудуп тургузуптар сен бе?!»

21А Ол Бурганның өргээзи деп тура, Бодунуң мага-бодунуң дугайында чугаалаан чүве-дир. 22Иисус өлүглер аразындан катап дирлип келгенде, өөреникчилери Ооң бо сөстерин сактып келгеш, Ооң чугаалаан чүвезинге база Бижилгеге бүзүрей бергеннер+.

Иисус бүгү улусту өттүр билир

23Иисустуң Иерусалимге Хосталыышкын байырлалынга тургаш, кылып турары кайгамчык чүүлдерин көргеш, хөй улус Аңаа бүзүрей берген+. 24Ынчалза-даа Иисус Боду улуска бүзүревейн барган, чүге дээрге оларның кандыызын билир турган. 25Ол ышкаш кандыг-бир кижи дугайында өске кижиниң Аңаа чугаалап бээрин Ол хереглевес болган. Кижиниң сеткилинде чүү барын Ол Боду билир турган.

3

3^1Иудейлерниң даргаларының бирээзи болур, Никодим деп аттыг, фарисейлер бөлүүнге хамааржыр кижи турган+. 2Ол кижи бир-ле дүне Иисуска келгеш, Аңаа мынча дээн: «Башкы! Силерни Бурганның бисче чорутканы башкы деп билир бис. Чүге дээрге Бурганның дузазы чокта, кым-даа Силерниң кылып турарыңар дег кайгамчык чүүлдер кылып шыдавас».

3Иисус аңаа: «Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: чүгле катап төрүттүнген[*] кижи Бурганның Чагыргазын көрүп шыдаар» – деп харыылаан.

4«Кырый берген кижи канчап катап төрүттүнерил? – деп, Никодим Аңаа чугаалаан. – Таанда-ла ол иезиниң иштинче дедир киргеш, катап төрүттүнүп кээр бе?»

5Иисус мынча деп харыылаан: «Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: чүгле суг+ болгаш Сүлдеден төрүттүнген кижи Бурганның Чагыргазынче кирип шыдаар!+
6Кижи бойдустуң чаяаганы мага-боттуң амыдыралын ада-иезинден алыр, а Сүлдеге башкарткан амыдыралды чүгле Бурганның Сүлдезинден алыр.

7Мээң сеңээ: „Силер катап* төрүттүнер ужурлуг силер“ – дээнимни элдепсинип кайгава. 8Хат[*] бодунуң туралаан черинге хадыыр. Сен ооң шимээнин дыңнап турар сен, ынчалза-даа ооң кайыын келгенин база кайнаар барганын билбес сен. Сүлдеге башкарткан амыдыралдыг кижи бүрүзү-биле база шак ындыг болур».

9Никодим Оон: «Ол канчап ындыг болур чүвел?» – деп айтырган.

10«Сен, Израильдиң башкызы эртип, ону канчап билбезиң ол? – деп, Иисус аңаа харыылаан. – 11Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: бис чүгле билир чүвевис дугайында чугаалап, көрген чүвевис дугайында херечилеп турар бис, а силер бистиң херечилеливисти хүлээп алыр хөңнүңер чок-тур. 12Мен бо делегейге хамааржыр чүүл дугайында силерге чугаалаарымга, Меңээ бүзүревейн тургаш, дээрге хамааржыр чүүл дугайында силерге чугаалаарымга, канчап Меңээ бүзүрээр силер? 13Дээрден дүжүп келген[*] Кижи амытан Оглундан өске, кым-даа дээрже көдүрлүп үнмээн-не болгай+. 14Ээн кургаг ховуга Моисейниң чыланны өрү көдүргени дег, Кижи амытан Оглу база шак ынчаар бедидир көдүртүр ужурлуг,+
15ынчан Аңаа бүзүрээн кижи бүрүзү[*] мөңге амыдыралдыг болур»+.

16Аңаа бүзүрээн кижи бүрүзү өлбезин, харын мөңге амыдыралдыг болзун дээш, Бурган Бодунуң эр чаңгыс Оглун берипкен. Ооң бо делегейниң улузунга ынакшылы ол хире болган-дыр+. 17Бурган Бодунуң Оглун бо делегейже айбылап чорударда, бо делегейни шиидер дээш эвес, харын Ону дамчыштыр бо делегейни камгалаар дээш чоруткан болгай+. 18Бурганның Оглунга бүзүрээр кижи шииттирбес, а бүзүревес кижи – эрте дээре-ле шииттирип алган болур, чүге дээрге Бурганның эр чаңгыс Оглунуң адынга бүзүревейн барган-дыр+. 19Оларның шииттирер ужуру чүдел: бо делегейже Чырык чедип кээрге+, кижилер ол Чырыкка көөрде, караңгыга артык ынак болганнар-дыр, чүге дээрге оларның үүлгеткен херектери бузуттуг-дур+. 20Бузут үүлгедип турар кижи бүрүзү чырыкты көөр хөңнү чок болур база ооң үүлгеткени бузуттуг херектер илерей бээринден корткаш, чырыктан дезе бээр+. 21А алыс шынның аайы-биле чурттап чоруур кижи ындыг эвес. Ооң ажыл-херээ Бурганга чүүлдежип турарын Чырык көргүссүн дээш, ол Чырыкче бар чыдар.

Иисус болгаш Иоанн Медеглекчи

22Иисус ооң соонда өөреникчилери-биле кады Иудеяже чедип келгеш, олар-биле кады аңаа элээн өйде артып калгаш, улусту сугже суп турган+. 23А Иоанн база-ла ол өйде Салимниң чоогунда суу элбек Енон деп черге улусту сугже сугарын уламчылаан. Улус аңаа сөктүп кээп турган, а ол оларны сугга суп турган. 24(Ол үеде Иоанн ам-даа кара-бажыңнатпаан турган чүве-дир)+.

25Бир-ле катап Иоанның өөреникчилери биле бир иудейниң[*] аразынга арыглаашкын ёзулалы+ дугайында маргылдаа үнүп келген. 26Олар Иоаннга чедип келгеш, мынча дээннер: «Башкы, Иорданның ол чарыынга кады турганыңар база Ооң дугайында херечилеп чугаалааныңар+ Кижини сактыр-дыр силер бе? Ынчаарга Ол база улусту сугже суп тур, а хамык улус Олче сөктүп кээп туруп берди».

27Иоанн мынча деп харыылаан: «Кижи чүгле дээрниң аңаа даандырып берген чүвезин кылып шыдаар+. 28„Мен Христос эвес-тир мен, ынчалза-даа Бурган мени Ону мурнай чоруткан“ – дээнимни боттарыңар бадыткап болур силер+. 29Душтук кыс күдээ оолга хамааржыр+. А күдээниң эжи оол ооң чанынга турар, ынчангаш күдээниң чугаазын дыңнааш, өөрүүр боор чүве. Меңээ база шак ындыг өөрүшкү ам-на келгени бо-дур+. 30Ол ам өзер ужурлуг, а мээң үүлем – бичиилеп чидери-дир».

31Кым өрүтен келгенил, Ол өске бүгү улустан өндүр улуг болур. А черден тывылган кижи – боду чернии болур база черде дег кылдыр чугаалаар. Ынчалза-даа Кым дээрден кээрил, Ол өске бүгү улустан өндүр улуг. 32Ол Бодунуң көрген болгаш дыңнаан чүвезин херечилеп чугаалап турар, чүгле кым-даа Ооң херечилелин хүлээп албас-тыр. 33А Ооң херечилээн сөстерин хүлээп алган кижи Бурганның алыс шынныын бадыткап турары ол+. 34Бурганның айбылап чоруткан Кижизи Бурганның сөстерин чугаалаар, чүге дээрге Бурган Аңаа Сүлдени хемчээл чогу-биле берип турар. 35Бурган Ада Оглунга ханы ынак-тыр+ база бүгү чүвени Ооң холунга тыпсып берген-дир. 36Оглунга бүзүрээн кижи мөңге амыдыралдыг болур+. А Оглун тооп дыңнаваан кижи мөңге амыдыралды көрбес, харын Бурганның килеңи ооң-биле артып каар.

4

Иисус болгаш Самария чурттуг херээжен

4^1Иисустуң, Иоаннга бодаарга, хөй өөреникчилер хаара тудуп база хөй улусту сугже суп турарын фарисейлер дыңнап каан. 2(Чогум Иисус Боду эвес, а Ооң өөреникчилери улусту сугже суп турган чүве-дир.)+
3Ынча деп турарын билип алгаш, Иисус Иудеяны каггаш, дедир Галилеяже чорупкан+. 4Ооң оруу Самарияның черин таварып эртер турган+.

5Ынчангаш Иисус Самарияның Сихар деп хоорайынче чеде берген. Ол хоорай шаг шаанда Иаковтуң бодунуң оглу Иосифке берген ээлел черинден ырак эвесте турар чүве-дир+. 6Ында Иаковтуң кудуу бар болган. Орукка могап-шылай берген Иисус кудук чанынга дыштанып олуруп алган. Хүн дүъш чедип турган.

7Самария чурттуг бир херээжен суг узуп алыр дээш чедип кээп-тир. Иисус аңаа: «Сууңдан Меңээ берем» – дээн. 8Ооң өөреникчилери чем садып алыр дээш, хоорайже чорупкан турган. 9Самарий херээжен Оон: «Сен иудей хиреңде, канчап самарий херээжен менден ижер суг дилээриң ол?» – деп айтырган. (Чүге дээрге иудейлер Самария чурттугларның ажыглаар савазын ажыглавас[*] турган.)

10Иисус: «Сен Бурганның бээр хайыразын база Кым сеңээ: „Сууңдан Меңээ берем“ – деп турарын билген болзуңза, бодуң-на Оон дилей бээр ийик сен, а Ол сеңээ амыдырал хайырлаар сугну бээр ийик+» – деп харыылаан.

11Херээжен Аңаа мынча дээн: «Дээрги! Силерде суг узупку дег чүү-даа чок, а кудук ханы-дыр. Силерге ындыг суг кайыын кээр деп? 12Бо кудуктуң суун боду, ажы-төлү болгаш мал-маганы ижип чораан база ону биске арттырып каан кижи – бистиң өгбевис Иаков болгай. Таанда-ла Силер канчап оон арта берген болдуңар?»

13Иисус мынча деп харыылаан: «Бо сугну ижер кижи дагын суксай бээр. 14А Мээң аңаа бээрим сугну ижер кижи кажан-даа суксавас. Мээң аңаа бээр суум ооң иштинге мөңге амыдыралче агып баткан суг бажы болу бээр»+.

15«Дээрги – деп, херээжен Аңаа чугаалаан. – Моон соңгаар кажан-даа суксавас база бээр суглап келбес апаар кылдыр, меңээ ол сууңардан берип көрүңерем».

16Иисус аңаа: «Ашааңны барып кый деп алгаш, бээр чедип кел» – дээн.

17Херээжен Аңаа: «Ашак чок мен» – деп харыылаан.

Иисус аңаа мынча дээн: «Ашаам чок деп, сен шынын чугааладың. 18Беш катап ашакка барган-дыр сен. А ам олуртуп алган кижиң сээң ашааң эвес-тир. Сээң ол чугааң ылап шын болду».

19Херээжен Аңаа мынча дээн: «Дээрги! Силерни Бурганның медээчизи дээрзин көрүп тур мен+. 20Бистиң ада-өгбевис бо дагга+. Бурганга тейлеп чораан, а иудейлер силер болза, тейлээр чер чүгле Иерусалимде дээр-дир силер»+.

21Иисус аңаа мынча дээн: «Угбакым, Меңээ бүзүреп көр, Бурган Адага бо дагга-даа, Иерусалимге-даа мөгейип тейлевейн баарыңар үе кел чыдар-дыр. 22Силер, самарийжилер, чүү чүвеге тейлеп чорууруңарны билбес-тир силер+, а иудейлер бис чүү чүвеге тейлеп чоруурувусту билир бис, чүге дээрге Бурганның камгалалы иудейлерни дамчыштыр кээр болгай+. 23Ынчалза-даа ёзулуг мөгейикчилерниң Бурган Адага сүлде+ болгаш алыс шындан+ мөгейип тейлей бээри ындыг үе кел чыдар, мырыңай келгени бо-дур. Ылап-ла ындыг мөгейикчилерни Ада Бодунга дилеп чоруур. 24Бурган дээрге Сүлде-дир+. Ынчангаш Аңаа мөгейип тейлээннер сүлде болгаш алыс шындан мөгейип тейлээр ужурлуг».

25Херээжен Аңаа мынча дээн: «Мессия (Ону Христос деп база адаар)+ бо делегейге кээр ужурлуг деп билир-ле мен+. Ол чедип келгеш, биске шупту чүвени тайылбырлап бээр»+.

26«Ол – Мен-дир мен, сээң-биле чугаалажып турар аан» – деп, Иисус харыылаан+.

27Ол үеде Иисустуң өөреникчилери Ону каапкан черинче ээп келгеш, Ооң демги херээжен-биле чугаалажып турарын көргеш, кайгап калганнар. Ынчалза-даа кым-даа Иисустан Аңаа чүү херегин база Ооң чүге ол херээжен-биле чугаалажып турарын айтырбаан. 28Ынчан самарий херээжен суглаар савазын каапкаш, хоорайже ээп келгеш, улуска мынча дээн: 29«Кудукче баргаш, кылган бүгү чүүлүмнү меңээ чугаалап берген Кижиже көрүп көрүңерем: Ол Христос эвес ирги бе?» 30Ынчангаш улус хоорайдан үнгеш, Иисусче чорупканнар.

31Ол өйде өөреникчилери Иисустан: «Башкы, чемнениңер!» – деп дилеп турганнар.

32А Ол: «Мээң аъш-чемим бар, силер ооң дугайында билбес-тир силер» – деп харыылаан.

33Ынчаарга өөреникчилери аразында: «Өске-бир кижи Аңаа чем эккеп берген эвес ирги бе?» – дишкен.

34Иисус оларга мынча дээн: «Мээң аъш-чемим болза+ Мени айбылап чоруткан Адамның күзел-соруун боттандырып, Ооң Меңээ дааскан ажыл-херээн эчизинге чедир кылыры болур+. 35„Ам дөрт ай эртсе, дүжүт ажаар үе кээр“ – деп чугаалашпас ийик силер бе? А мен силерге чугаалап тур мен: карактарыңарны хере көргеш, тараа шөлдеринче көрүңер даан, олар кайы хире алдын-сарыг апарып, тараазы бышкан-дыр!+
36Тараа ажаакчызы бодунуң шаңналын алыр боорда, мөңге амыдыралга херек дүжүттү база ап турар, ындыг болганда, тараа чажыкчызы-даа, дүжүт ажаакчызы-даа деңге өөрүүр апаар+. 37Чүге дээрге ол таварылгада „Бирээзи тарыыр, өскези ажаар“ деп үлегер сөс бадыткаттына бээр. 38Мен силерни боттарыңарның ажаап-тарываан шөлүңерни ажаап алзын дээш чорудуп турарым бо – аңаа өске улус ажылдап каан, а силер оларның ажылының үре-түңнелин кады үлежип турарыңар бо».

39«Кылган бүгү чүүлүмнү Ол меңээ чугаалап берди» – деп бадыткаан самарий херээженниң чугаазының аайы-биле ол хоорайдан элээн хөй самарийжилер Иисуска бүзүрей берген. 40Самарийжилер Аңаа келгеш, олар-биле артып каарын Оон аажок дилээннер, ынчангаш Ол орта ийи хонган. 41Иисустуң чугаазының аайы-биле оон-даа хөй улус Аңаа бүзүрей берген.

42А демги херээженге олар мынча дээн: «Бистиң бүзүрей бергенивис ам чүгле сээң чугааларыңдан келбээн. Бис ам Ону боттарывыс дыңнаан болгаш, Ол ылап-ла бо делегейниң улузунуң Камгалакчызы-дыр деп билдивис»+.

Хаанның дүжүмединиң оглун экирткени

43Ийи хонганда, Иисус Галилеяже чорупкан. 44Бурганның медээчизи бодунуң төрээн чуртунга[*] алдар-хүндү көрбес дээрзин Ол Боду-ла чугаалап турган чүве-дир+. 45Иисус Галилеяга чедип кээрге, ол чер чурттуглар Ону эвилең-ээлдек уткуп-хүлээп алган: олар Иерусалимге болган байырлалга барып чораан болгаш, Ооң аңаа кылган кайгамчык чүүлдерин шуптузун көрген чүве-дир+.

46Иисус оон ооң мурнунда сугну арагаже хуулдурупкан чери болур Галилеяның Канаже+ ээп келген. Ол үеде Капернаум хоорайга+ хаанның бир дүжүмеди турган, а ооң оглу аарый берген болган. 47Иисустуң Иудеядан Галилеяже ээп чанып келгенин дыңнааш, ол кижи Аңаа чедип келгеш: «Өлүп чыдар оглумну экиртип бээри-биле Капернаумче бадып кээп көрүңер» – деп Оон дилеп эгелээн.

48Иисус аңаа мынча дээн: «Кайгамчык демдектерни көрбээн шааңарда, силерниң кайыңар-даа бүзүрээр ийик бе!+»

49Хаанның дүжүмеди: «Дээрги! Оглум өлбейн чыдырда, барып көрээли!» – дээн.

50Иисус: «Чана бер че, оглуң дириг артар-дыр» – деп харыылаан.

Ол кижи Иисустуң сөстеринге бүзүрээш, чоруй барган. 51Орук ара ону чалчалары уткуп алгаш: «Оглуңар дириг!» – дээннер.

52«Каш шак үезинде оглум чүгээртеп эгеледи?» – деп, ол чалчаларындан айтырган.

Олар аңаа: «Дүүн, хүн үнгенден бээр чедиги шак үезинде, ооң эъдиниң изии намдай берди» – деп харыылаан.

53Иисустуң аңаа: «Оглуң дириг артар-дыр» – дээн шагында оглу экирий берген дээрзин адазы билип каан+. Ынчан ол боду база бүгү өг-бүлези бүзүрей бергеннер+. 54Иудеядан Галилеяже ээп чанып келгеш, Иисустуң кылганы ийиги кайгамчык чүүл ол болган+.

5

Вифезда дээр эштир черге аарыг кижини экирткени

5^1Ооң соонда иудей байырлал болган, Иисус ынчан Иерусалимче чорупкан. 2Иерусалимде Хой хаалгазының+ чанында еврей дылда Вифезда дээр эштир чер, а ында серилеп каан беш өдүг бар. 3-4Оларда эңдерик хөй аарыг: согур, аскак-бүскек, чартыктаан улус чыдар чүве-дир[*]. 5Аңаа үжен сес чыл дургузунда чартыктап аарып келген бир кижи турган. 6Иисус ол кижиниң чыдарын көргеш база ооң ынча үр үеде аарып келгенин билир болгаш: «Экириирин күзеп тур сен бе?» – деп айтырган.

7Аарыг кижи Аңаа мынча деп харыылаан: «Дээргим, суг чалгып дойлу бээрге, мени эштир черниң суунче суптар кижим чок күжүр-дүр мен. Сугга чедип чадап турумда-ла, өске кандыг-бир кижи мени мурнай кире берген боор-дур».

8Иисус аңаа: «Тургаш, дөжээңни алгаш, кылаштап чорувут!» – дээн+. 9Аарыг кижи ол дораан экирий бергеш, дөжээн алгаш, кылаштап чорупкан.

А ол чорук амыр-дыш хүнүнде болган чүве-дир. 10Ынчангаш иудейлер экирээн кижиге мынча дээннер: «Бөгүн – амыр-дыш хүнү-дүр. Сен дөжээң көдүрбес ужурлуг сен!+»

11Ол оларга: «Мени экиртип каан Кижи меңээ: „Дөжээңни алгаш, кылаштап чорувут“ – дээн-не болгай» – деп харыылаан.

12Ол кижиден: «Сеңээ: „Дөжээң алгаш, кылаштап чорувут“ – дээн кижи чогум Кым чүвел?» – деп айтырганнар. 13Экирий берген кижи Ол чогум Кымыл дээрзин билбес болган, чүге дээрге Иисус ол дораан орта турган чон аразынче ажытталы берген чүве-дир.

14Иисус ооң соонда Бурганның өргээзинден демги кижини тып алгаш, аңаа мынча дээн: «Көрем, сен ам кадык апардың. Сээң-биле оон-даа дора чүве болу бербезин дээш, моон соңгаар бачыт кылба». 15Оон ол кижи иудей чагырыкчыларга баргаш, ону экиртип каан кижи Иисус-тур деп чугаалаан. 16Ынчангаш иудейлер амыр-дыш хүнүнде ындыг чүүлдер кылганы дээш, Иисусту истеп-сүрүп эгелээннер+.

17Ынчаарга Иисус оларга: «Мээң Адам үргүлчү ажылдаар-дыр, Мен база ынчаар кылыр ужурлуг мен» – дээн. 18Иудейлер ынчан Ону өлүрер арганы улам кызымак дилей бергеннер+. Чүге дээрге Ол чүгле амыр-дыш хүнүнүң хоойлузун хажыткан эвес, харын Бурганны «Мээң Адам» деп адап, Бодун Бурганга деңней көрген болган+.

Оглунуң эрге-чагыргазы

19Ынчаар орта Иисус оларга мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Адазы ажыл-херээн канчаар кылганын көрбээн шаанда, Оглу Бодунуң өмүнээзинден чүнү-даа кылып шыдавас. Адазы чүнү кылырыл, Оглу база-ла ону кылыр. 20Чүге дээрге Адазы Оглунга ынак+ база Бодунуң кылып турар бүгү чүвезин Аңаа көргүзер. Оон-даа артык ажыл-херектерни Ол Оглунга көргүзүп бээр, силер ынчан улам-на кайгап магадаар силер. 21Адазының өлүглерни канчаар диргизип, оларга амы-тынны хайырлап турары дег+, Оглу база-ла күзээн улузунга амы-тынны хайырлаар+. 22Оон туржук, Адазы кымны-даа шиитпейн турар, Ол шиидер бүгү эргени Оглунга дамчыдып берген+. 23Бүгү улустуң Адазын хүндүлеп көөрү дег, олар Оглун база хүндүлеп көрзүн дээш, Ооң ынчанганы ол-дур. Оглун хүндүлеп көрбес кижи Ону айбылап чоруткан Адазын база хүндүлеп көрбейн турар-дыр+.

24Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Мээң сөзүмнү дыңнап турар болгаш Мени айбылап чоруткан Адамга бүзүрээр кижи бүрүзү мөңге амыдыралды алыр+ база шииткелге онаашпас, харын өлүмден амыдыралче шилчий берген болур+. 25Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: өлүглер Бурганның Оглунуң үнүн дыңнап каар үе-шак кел чыдар, харын-даа ол хүн мырыңай чедип келген-дир. Кымнар ол үннү дыңнаарыл, амыдыралче эглип кээр+. 26Адазы Боду канчап амыдыралдың үнер дөзү болганыл, Оглун база Ол ынчалдыр амыдыралдың үнер дөзү кылып каан+. 27Адазы оон ыңай шиидер эргени база Оглунга хайырлаан, чүге дээрге Ооң Оглу – Кижи амытан Оглу-дур+.

28Ындыг боорга, элдепсинмеңер: чевеглерде чыдар бүгү улус Ооң үнүн дыңнааш, чевеглерден туруп кээри үе-шактың келгени бо-дур+. 29Ынчан буян кылып чорааннар катап дирилгеш, амыдыраар, а бузут-бак кылып чорааннар катап дирилгеш, шииттирер+. 30Мен чүнү-даа Бодумнуң эрге-чагыргам-биле кылып шыдавас мен. Мен канчаар дыңнап турар-дыр мен, ынчаар шиидер мен. Мээң шииткелим чөптүг шииткел болур, чүге дээрге Мен Бодумнуң күзел-соруумнуң аайы-биле эвес, а Мени айбылап чоруткан Адамның күзел-соруунуң аайы-биле кылыр мен»+.

Иисустуң дугайында херечилел

31«Мен Бодумнуң дугайымда Бодум херечилээр болзумза, Мээң сөстерим шынныг эвес+. 32Ынчалза-даа Мээң таламче херечилеп турар өске кижи бар. Мээң дугайымда ооң херечилеп турар чугаазы алыс шынныг дээрзин Мен билир мен. 33Силер Иоаннче улус чорударыңарга, ол алыс шынны херечилээн болгай+. 34Ынчаарга кижилерниң херечилели Меңээ херекчок-даа болза, камгалалды алзыннар дээш, силерге ол дугайында чугаалап турарым бо. 35Иоанн чырыдыр кыпкан чырыткы дег болган+. А силер ооң чырыынга, хензиг-даа өйде болза, өөрүүрүнге чөпшээрешкен силер.

36Ынчалза-даа Менде Иоанның бергенинден-даа артык күштүг херечилел бар. Мээң кылып чоруурум, Адамның кылзын дээш Меңээ берген ажыл-херээ – Мени Ооң айбылап чорутканының херечилели ол-дур!+
37Мени айбылап чоруткан Адам Боду Мээң дугайымда шак ынчаар херечилээн-дир. Силер Ооң үнүн кажан-даа дыңнаваан, Ооң хевир-шырайын кажан-даа көрбээн силер. 38Силер Ооң сөзүн чүрээңерде шыгжавайн чоруур силер, чүге дээрге Ооң айбылап чорутканы Меңээ бүзүревес-тир силер. 39Бижилгелер дузазы-биле мөңге амыдыралды алырын бодааш, оларны хынамчалыг шинчилеп чоруур силер. А олар база-ла Мээң дугайымда херечилеп турар болгай+. 40Ынчалза-даа Мээң дузам-биле амыдыралды алыр дээш, Меңээ чедип кээрин дөмей-ле күзевес-тир силер.

41Кижилерден алдар-хүндү алыксавас мен+. 42Ынчалза-даа силерни өттүр билир мен: силерде Бурганга ынакшыл чок! 43Мен силерге Адамның өмүнээзинден чедип келдим+, а силер Мени хүлээп албайн тур силер+. А өске-бир кижи бодунуң-на адын тудуп чедип кээрге, силер ону хүлээп алыр-дыр силер! 44Бот-боттарыңардан алдар-хүндү дилээр, а дың чаңгыс Бургандан алдар-хүндү алыр дээш кыспас болганыңарда+, канчап черле бүзүрей бээр силер?! 45Чок, Мени Адамның мурнунга силерни буруудадыр дээш келген деп бодаваңар. Силерни боттарыңарның аажок идегеп турарыңар Моисей буруудады бээр. 46Моисейге ылап-ла бүзүреп чораан болзуңарза, Меңээ база бүзүрей бээр ийик силер, чүге дээрге ол Мээң дугайымда бижээн-не болгай+. 47Силер ооң бижээн чүвезинге бүзүревес тургаш, Мээң силерге чугаалаан чүвемге канчап бүзүрээр силер?»

6

Беш муң кижини тоттурганы

(Мф. 14:13-21; Мк. 6:30-44; Лк. 9:10-17)

6^1Ооң соонда Иисус Галилея (азы Тивериада) хөлүнүң ол чарыынче чорупкан. 2Ооң соондан эңдерик хөй чон чоруп олурган, чүге дээрге аарыг кижилерни экиртип тура, Ооң кылганы кайгамчык чүүлдерни улус көрген чүве-дир. 3Иисус даг кырынче үне бергеш, аңаа Бодунуң өөреникчилери-биле кады олуруп алган. 4Иудей Хосталыышкын байырлалы чоокшулап орган+.

5Иисус эргий көргеш, Бодунче эжен-эңдерик чоннуң кел чыдарын көрүп кааш, Филиппке+: «Оларны чемгерипки дег хлебти кайыын садып алыр бис?»+ – дээн. 6Чүнү кылыр деп турарын Ол билир турган, ынчалза-даа Филиппти шенээр дээш, ынча дээн чүве-дир.

7Филипп Аңаа: «Оларның кижи бүрүзүнге хензигни-даа бол бээр дизе, 200 мөңгүн чоос-биле безин хлеб сатса[*], четпейн баар-дыр» – деп харыылаан.

8Иисустуң өөреникчилериниң бирээзи – Симон Пётрнуң дуңмазы Андрей+ Аңаа мынча дээн: 9«Мында турар бир оолда беш арбай далганының хлеви болгаш ийи балыкчыгаш бар-дыр. Ынчалза-даа мынча хөй чонга ыя ол чүү боор деп?»

10Иисус: «Улусту черге олуртуптуңар» – дээн. Ол кезек чер терең оът-сигенниг болган. А олургулапкан улус 5000 хире эр кижи чүве-дир. 11Иисус хлебтерни алгаш, аъш-чем дээш, Бурганга өөрүп четтиргеш: «Олурган улуска үлеңер» – дээш, өөреникчилеринге берипкен+. Балыкты база-ла ынчанган. Кым чежени күзээнил, аңаа ол хирени берип турган. 12Улус тода бээрге, Иисус Бодунуң өөреникчилеринге: «Чүү-даа черге калбазы-биле, арткан кескиндилерни чыып алыңар» – дээн. 13Өөреникчилер улус чемненген соонда беш арбай хлевиниң арткан кескиндилерин чыггаш, он ийи хааржакты долдуруп алганнар.

14Улус Иисустуң кайы хире кайгамчык чүүл кылганын көргеш: «Бо делегейге кээр ужурлуг демги Медээчи ылап-ла бо-дур!» – дээннер+. 15А Иисус улустуң чедип келгеш, Ону хенертен тудуп алгаш, хаан кылып аар деп турарын билип кааш, база катап дагже чааскаан чоруй барган.

Иисустуң суг кырлап кылаштааны

(Мф. 14:22-27; Мк. 6:45-52)

16Кежээ дүжүп кээрге, Иисустуң өөреникчилери хөл кыдыынче бадып келген. 17Оон хемеге олурупкаш, хөл кежилдир Капернаумче эжиндирип чорупканнар. Караңгылай берген, а Иисус ам-даа келбээн, сураг барган. 18Күштүг хат хадыырга, хөл хөлзеп чыткан. 19Олар чээрби беш азы үжен стадий[*] хире ырадыр эжиндире бергеш, хемеже хөлдү кырлап чоокшулап кел чыдар Иисусту көрүп кааннар. Өөреникчилер корга берген. 20Иисус: «Мен-дир мен, кортпаңар!» – дээн. 21Олар Ону хемеге күзелдии-биле олуртуп алганнар, хемези ынчан оларның эжиндирип бар чытканы эрикке ол дораан чеде берген.

Иисус – амыдырал хайырлаар хлеб

22Даартазында хөлдүң ындыы чарыынга артып калган чон аңаа чүгле чаңгыс хеме турганын сактып келген. Иисустуң хемеже өөреникчилери-биле кады олурбаанын база оларның чүгле боттары эжиндирип чорупканын улус база билир турган. 23Ынчан Тивериададан элээн каш өске хеме Дээрги Иисустуң аъш-чем дээш, Бурганга өөрүп четтирип мөргүл кылганының соонда, улустуң хлеб чип олурган черинче эжиндирип чеде берген. 24Улус чүү боор ийик, Иисустуң-даа, Ооң өөреникчилериниң-даа ында чогун көрүп кааш, хемелеринге дедир олургулапкаш, Ону дилеп, Капернаумче эжиндирип чорупкан.

25Иисусту хөлдүң ол чарыындан тып алгаш, Оон: «Башкы, Силер кажан бээр чедип келдиңер?» – деп айтырганнар.

26Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: силер Мени кайгамчык демдектерни көрүп, билгеш эвес, а тоттур хлеб чиген болгаш, дилеп турарыңар ол-дур! 27Эстип-хайлы бээр аъш-чем дээш сагышсыравайн, мөңге амыдыралды берип шыдаар аъш-чем алыр дээш, кызып-кылайыңар. Ол чемни силерге Кижи амытан Оглу бээр+, чүге дээрге Бурган Ада Боду Аңаа таарзынып, Ону демдектээн-дир».

28Олар Оон: «Бистиң ажыл-херээвис Бурганга таарымчалыг болзун дизивиссе, чүнү кылыр ужурлуг бис?» – деп айтырганнар.

29Иисус: «Силерниң Бурган дээш кылыр ажыл-херээңер дээрге-ле Ооң айбылап чорутканы Кижиге бүзүрээри ол-дур» – деп харыылаан+.

30Ынча дээрге, олар: «Силерге бүзүрей бээривис хире кандыг кайгамчык демдекти биске көргүзер силер? Чүнү кылыр силер? – деп айтырганнар+. – 31Бистиң ада-өгбевис ээн кургаг ховуга манна деп чемни чип турган болгай+. Бижилгеде ол дугайында: „Оларга аъш-чем кылдыр дээрден баткан хлебти берген“+ – деп бижээн-дир».

32Иисус мынча деп харыылаан: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: силерге дээрден хлебти Моисей эвес, а Мээң Адам берип турган, алыс шын хлебти дээрден Ол ам-даа берип турар. 33Чүге дээрге Кым дээрден дүжүп келгеш, бо делегейге амыдыралды хайырлаарыл, Бурганның хлеви Ол болур».

34Ынчан Аңаа мынча дээннер: «Дээргивис, биске ындыг хлебти үргүлчү берип туруңарам»+.

35Иисус оларга мынча дээн: «Мен дээрге амы-тынны бээр хлеб-тир мен. Мени сурап кээр кижи кажан-даа аштавас база Меңээ бүзүрээн кижи кажан-даа суксавас+. 36Ынчалза-даа Мээң силерге чугаалап турганым дег, силер көрген-даа болзуңарза, бүзүревес-тир силер! 37Адамның Меңээ берген бүгү чүвези Меңээ чедип кээр база Меңээ чедип келген кижини черле үндүр сывырбас мен+. 38Чүге дээрге Мен, дээрден дүжүп кээрде+, Бодумнуң күзел-соруумнуң аайы-биле кылыр дээш эвес, а Мени айбылап чоруткан Адамның күзел-соруун күүседир дээш келген мен+. 39Мени айбылап чоруткан Адамның күзел-соруу мындыг: Ооң Меңээ берген чүвезинден чүнү-даа өлүрүп-чидирбези+, харын оларны сөөлгү хүнде амыдыралче катап диргизери. 40Мээң Адамның күзел-соруу – Оглун көргеш, Аңаа бүзүрээн кижи бүрүзүнге мөңге амыдыралды бээри+. Мен оон ол кижини сөөлгү хүнде катап диргизиптер мен».

41Иисустуң: «Мен дээрге дээрден дүжүп келген хлеб-тир мен» – деп чугаалааны дээш, иудейлер Аңаа хорадап, хыйланы берген. 42Олар мынча дээн: «Ол дээрге Иосифтиң оглу Иисус эвес чүве бе? Бис Ооң адазын-даа, авазын-даа билир-дир бис+. Канчап черле Ол: „Мен дээрден дүжүп келдим“ – дээрил?»

43Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Хорадап, хыйланырын соксадыңар. 44Мени айбылап чоруткан Адам кандыг-бир кижини хаара тутпас чүве болза+, кым-даа Менче чедип кээп шыдавас. А кээр болза, Мен ону сөөлгү хүнде катап диргизер мен. 45Медээчилерниң номнарында мынчаар бижээн: „Олар шуптузу Бургандан өөредиг алыр“+. Адамны дыңнааш, Оон өөренип алган бүгү улус Меңээ чедип кээр. 46Ынчалза-даа олар Аданы көрген дээни ол эвес-тир. Чүгле Бургандан келген Кижи, чүгле Ол чааскаан, Аданы көрген+. 47Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бүзүрей берген кижи мөңге амыдыралдыг болганы ол.

48Мен дээрге амыдырал хайырлаар хлеб-тир мен. 49Силерниң ада-өгбеңер ээн кургаг ховуга манна дээр чем чип турдулар, ынчалза-даа өлгүлей бердилер. 50А дээрден дүжүп кээр хлеб ындыг эвес: ону чиген кижи кажан-даа өлбес. 51Мен дээрге дээрден дүжүп келген+, амылыг хлеб-тир мен. Ол хлебти чиген кижи мөңге амыдыралды алыр. Мээң аңаа бээрим хлеб дээрге-ле Мээң мага-бодум ол-дур+. Мен ону бо делегейниң улузу амыдыразын дээш, берип турар мен».

52Ынчан иудейлер аразында изигленип маргыжа берген: «Ол Кижи канчап бисти чизин дээш, бодунуң мага-бодун берип шыдаар чүвел?»

53Иисус мынча деп харыылаан: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бир эвес Кижи амытан Оглунуң мага-бодун чивес база Ооң ханын ишпес болзуңарза+, бодуңарда амыдырал чок болур. 54Мээң мага-бодумну чиир база Мээң ханымны ижер кижи мөңге амыдыралдыг болур, оон Мен ону сөөлгү хүнде катап диргизиптер мен. 55Мээң мага-бодум – ёзулуг чем, а Мээң ханым – ёзулуг суксун болур. 56Мээң мага-бодумну чиир болгаш Мээң ханымны ижер кижи Мээң-биле тудуш харылзаалыг болур, а Мен ооң боду-биле харылзаалыг артып каар мен+. 57Мени айбылап чоруткан амылыг Адамның ачызында Мээң амыдырап чоруурум дег, Мени чиир кижи база-ла Мээң ачымда амы-тынныг артар. 58Дээрден дүжүп келген хлеб ындыг боор-дур. Ол силерниң ада-өгбеңерниң чип турган манназы дег эвес болур – олар өлүп калгылаан ийик чоп. А бо хлебти чиир кижи мөңге амыдыралдыг болур».

59Иисус ону Капернаумнуң синагогазынга өөредиг берип тургаш, чугаалаан чүве-дир.

Өөреникчилериниң Иисусту кагганы

60Иисустуң өөреникчилериниң элээн хөйү ону дыңнааш, химиренчи берген: «Кандыг кончуг берге өөредиг боор! Кым ону дыңнап шыдаарыл?»

61Иисус Бодунуң өөреникчилериниң Ооң сөстеринге таарзынмайн турарын билир болгаш: «Силерни ол чайгылдырып тур бе? – деп айтырган. – 62А бир эвес Кижи амытан Оглунуң ооң мурнунда турган черинче көдүрлүп үнүп бар чыдарын көрүп кагзыңарза, чүү болурул че?+
63Амы-тынны чүгле Сүлде бээр+, а кижиниң күжү ынай-даа ажыглаттынмайн турар. Мээң силерге чугаалаан сөстерим – амы-тынны бээр Сүлде ол-дур. 64Ынчалза-даа араңарда бүзүревес улус база бар-дыр». Иисус эгезинден тура-ла, кымның Аңаа бүзүревезин база кымның Ону садыптарын билир турган+. 65Оон мынча дээн: «Мээң Адам кандыг-бир кижиге ындыг арга бербес чүве болза, Менче кым-даа чедип кээп шыдавазын чогум-на ынчангаш силерге чугаалааным ол-дур».

66Ол үеден эгелээш, Иисустуң өөреникчилериниң хөй кезии Ону каапкан база Ооң-биле кады чорбас апарган. 67А Иисус он ийи элчининден: «Силер база ойлап чоруурун күзевейн-дир силер бе?» – деп айтырган.

68Симон Пётр Аңаа мынча деп харыылаан: «Дээрги, кымга баар улус бис? Мөңге амыдыралды бээр сөстер Силерде-дир. 69Бис ам Силерге бүзүрей бердивис база Силерни Бурганның Ыдыктыг Төлээлекчизи[*] деп билип алдывыс»+.

70Иисус: «Мен силерни он ийи элчин кылдыр шилип албажык мен бе? – деп харыылаан. – А силерниң бирээңер эрлик-тир оң!»+
71Ол Симон Искариоттуң оглу Иуданың дугайында чугаалап турган. Иуда, он ийи элчинниң бирээзи тургаш, Иисусту алызында барып садыпкан чүве-дир+.

7

Иисустуң Чадырлар байырлалынче чорупканы

7^1Иисус ооң соонда Галилеяны эргип чорупкан. Иудейлер Ону өлүрер деп турар боорга+, Ол Иудеяга барбас деп шиитпирлеп алган. 2Иудейлерниң Чадырлар байырлалы чоокшулап орган+.

3Иисустуң дуңмалары+ ынчан Аңаа мынча дээннер: «Бо черни каггаш, Иудеяже чоруп көрем! Сээң кылып турар ажыл-херээңни өөреникчилериң база көрзүн. 4Чүге дээрге кым-даа бодунуң билдингир боорун күзээр болза, ажыл-херээн бүдүү кылбас. А Сен мындыг ажыл-херекти чаяап чоруур-дур сен, ынчангаш Бодуңну бо улус мурнунга көргүс!» 5Ооң дуңмалары безин Аңаа бүзүревейн турган чүве-дир.

6Иисус оларга мынча дээн: «Мээң үем ам-даа келбээн-дир+. А силерге кандыг-даа үе тааржыр-дыр. 7Бо делегейниң улузу силерни көөр хөңнү чок болу берип шыдавас, а Мени көөр хөңнү чок-тур+, чүге дээрге Мен ооң ажыл-херээ бузуттуг дээрзин херечилеп турар-дыр мен+. 8А силер байырлалче барыңар. Мен амдыызында[*] ол байырлалче барбаайн, чүге дээрге Мээң үем ам-даа келбээн-дир».

9Ону чугаалааш, Иисус Галилеяга артып калган. 10Ынчалза-даа дуңмалары байырлалче чорупкан соонда, Иисус база ынаар чорупкан, чүгле ажыы-биле эвес, а бүдүү. 11Иудей чагырыкчылар байырлал үезинде Ону дилеп турган. Олар: «Ол Кижиңер кайдал?» – деп айтырар болганнар. 12Чон аразынга база-ла Ооң дугайында маргыштыг хөй чугаа-соот үнген. Чамдыызы Ону: «Буянныг кижи-дир» – дээннер. А өскелери: «Чок, Ол чонну мегелеп турар-дыр» – деп удурланыр болган. 13Ындыг-даа болза, иудей эрге-чагыргадан корткаш+, кым-даа Ооң дугайында ажыы-биле чугаалаваан.

14А байырлал орту кирип чорда, Иисус Бурганның өргээзинге кирип келгеш, өөредип эгелээн. 15Иудей чагырыкчылар: «Каяа-даа өөренмээн хирезинде, Ол ынча хөй чүвени кайыын билип алган чоор?» – дижип, элдепсинип турган.

16Иисус мынча деп харыылаан: «Мээң өөредиим – Мээңии эвес, а Мени айбылап чоруткан Адамныы чүве+. 17Ооң күзел-соруун чогудар дээн кижи, ол өөредиг Бургандан-даа келген болза азы Мен Бодумнуң өмүнээмден-даа чугаалаан болзумза, ооң дугайында билип аар.

18Бодунуң өмүнээзинден чугаалап чоруур кижи бодунга алдар-хүндү чедип алыксаар. А Ону айбылап чоруткан Адазынга алдар-хүндү чедип алыксаар Кижи алыс шынны чугаалаар болгаш, Ооң чүрээнде меге чок болур+. 19Моисей силерге ыдыктыг хоойлуну берди чоп?+ Ынчалза-даа силерниң чаңгызыңар-даа ыдыктыг хоойлуну сагывайн чоруур-дур! Чүү дээш, мени өлүрер деп бардыңар?»

20Чыылган чон: «Сен букшуурай бердиң бе?+ Кым Сени өлүрер дээн чүвел?» – деп харыылаан.

21Иисус улаштыр мынча дээн: «Мен чаңгыс кайгамчык чүүл кылдым, а силер шупту кайгап калдыңар. 22Моисей силерге кыртыжап демдектээрин айтып берген (херек кырында ол Моисейни эвес, а бурунгу өгбелерни дамчып келген-даа болза), ынчангаш силер оолдарыңарны амыр-дыш хүнүнде-даа кыртыжап демдектээр-дир силер. 23Моисейниң хоойлузун хажытпас дээш, кижини амыр-дыш хүнүнде кыртыжап демдектеп болур турда, Мен кижини амыр-дыш хүнүнде бүдүн-бүрүнү-биле сегидип каарымга, чүге ол дээш, Менче хорадап турарыңар ол?+
24Эреңгейлеп шиитпеңер, а чөптүг шииткел-биле шиидиңер»+.

Иисустуң дугайында аңгы-аңгы бодалдар

25Ынчан Иерусалимниң чамдык чурттакчылары мынча дээннер: «Даргаларывыстың өлүрер деп турар кижизи Ол эвес чүве бе? 26Ынчаарга көрүңер даан, Ол ажыы-биле өөредип тур, а кым-даа Аңаа удур чүве чугаалавас-тыр. Христос ылап-ла Бо-дур деп, бистиң даргаларывыс билир чадавас. 27Ынчалза-даа бис Ону таныыр, Ооң кайыын келгенин билир-дир бис. А Христос чедип кээрге, Ооң кайыын кээрин кым-даа билбес болур дээн чүве болгай»+.

28Иисус ынчан Бурганның өргээзинге өөредиг берип тура, дыңзыдыр мынча дээн: «Мени таныыр база Мээң кайыын келгенимни билир-дир силер бе? Дөмей-ле Мен Бодумнуң өмүнээмден келбээн мен. Мени айбылап чоруткан Адамга ылаптыы-биле бүзүреп боор, ынчалза-даа силер Ону билбес-тир силер. 29А Мен Ону билир мен+, чүге дээрге Мен Ооң чанындан келген мен. Ол Мени айбылап чоруткан чүве».

30Ынчан олар Иисусту тудуп хоругдап алыр бодаан, ынчалза-даа кым-даа Олче хол көдүрбээн+, чүге дээрге Ооң үе-шагы ам-даа келбээн болган+. 31Чон аразындан хөй кижи Аңаа бүзүрей берген+. Олар: «Христос чедип кээр болза, бо кижиниң кылганындан хөй кайгамчык демдектер көргүзүп шыдаар бе кай?» – дижип турганнар.

32Чонда Ооң дугайында ындыг чугаалар чоруп турарын фарисейлер дыңнап кааннар. Ынчан фарисейлер болгаш Бурганның дээди бараалгакчылары Ону тудуп хоругдаары-биле Бурганның өргээзиниң таңныыл шериин чорудупканнар. 33Иисус ол өйде мынча деп турган: «Мен ам силер-биле ындыг-ла үр эвес кады турар мен+, оон Мени айбылап чоруткан Адамче чоруптарым ол+. 34Мени дилей бээр силер, ынчалза-даа тыппас силер. Мен каяа турар-дыр мен, силер ынаар чедип кээп шыдавас силер»+.

35Ынчан иудейлер боттарының аразында: «Биске тывылбайн баар кылдыр, Ооң кайнаар баар деп турары ол? Гректер аразында тоо быдаргай чурттаан бистиң чонче чоруткаш, гректерни өөредир дивээн бе? 36Ооң: „Мени дилей бээр силер, ынчалза-даа тыппас силер“ база „Мен каяа турар-дыр мен, силер ынаар чедип кээп шыдавас силер“ – деп чугаазының ужур-утказы чүл?» – дижи бергеннер.

37Байырлалдың адак сөөлгү, эң өндүр улуг хүнүнде+ Иисус туруп келгеш, дыңзыг үн-биле мынча дээн: «Кым суксай-дыр, Меңээ чедип келзин+ база суксунун хандырып алзын!+. 38Бижилгеде айтып каанын ёзугаар, кым Меңээ бүзүрээрил, ооң чүрээнден амыдырал хайырлаар суглуг хемнер агып бадар»+. 39Иисуска бүзүрей берген улустуң алыр ужурлуу Ыдыктыг Сүлдениң дугайында Ооң ынчаар чугаалааны ол+. Ол өйде Бурган Бодунуң Сүлдезин оларга ам-даа бербээн турган+, а ооң ужуру болза, Иисустуң Адазынче ам-даа өрү көдүрүлбээнинде болган.

40Иисустуң ол сөстерин дыңнааш, чамдык улус: «Ол манаанывыс Медээчи дээрзи ылап-тыр!» – дишкен+.

41Өскелери мынча дээннер: «Ол Христос-тур!»

А бир чамдыызы: «Христос канчап Галилеядан чедип кээр чүвел? – дижип, удурланыр болган. – 42Христос Давид хаанның үре-салгалы болур+ болгаш Давидтиң чурттап чораан хоорайы Вифлеемге+ төрүттүнер деп Бижилгеде чугаалаан-на болгай»+. 43Чон аразынга Иисус дээш алгыш-кырыштыг маргылдаа үнген+. 44Чамдык улус Ону тудуп хоругдаар дей берген, ынчалза-даа кым-даа Олче хол көдүрбейн барган.

Иудей даргаларның бүзүревээни

45А Бурганның өргээзиниң таңныыл шерии дээди бараалгакчылар болгаш фарисейлерже ээп чедип кээрге, демгилери оларга: «Чүге силер Ону тудуп эккелбедиңер?» – дээр болган.

46Бурганның өргээзиниң таңныыл шерии: «Ол кижи дег кылдыр кым-даа, кажан-даа чугаалап көрбээн» – деп харыылаан.

47Фарисейлер оларга мынча дээн: «Таанда-ла, Ол силерни база мегелеп каапты бе? 48А эрге-чагырга тутканнарның азы фарисейлерниң аразындан Аңаа бүзүрей берген чаңгыс-даа кижи бар-дыр бе?+
49Чүгле бо, Моисейниң хоойлузун билбес, бүдүүлүк улус ынчалды, Бурганның каргыжы оларга четкен-дир!»

50Фарисейлерниң бирээзи болур, Иисуска дүне када кээп турган Никодим дээрзи+ олардан: 51«Баштай ооң өчүүн дыңнап албайн база ооң чүнү үүлгедип каанын билип албайн чыда, ол кижиге шииткел онаарын бистиң ыдыктыг хоойлувус чөпшээрээр чүве бе?» – деп айтырган+.

52Олар аңаа харыы кылдыр: «Бо чүү болду? Сен база Галилеядан келген эвес сен бе? Бижилгени өөрен, ынчан Бурганның медээчизи Галилеядан келбес дээрзин билип каар сен»+ – дээннер. 53[Оон олар шупту бажыңнарынче тарап чангылай бергеннер.

8

Самыыраан деп буруудаттырган херээжен

8^1А Иисус Елеон даанче чорупкан. 2Эртен эрте Ол база катап Бурганның өргээзиниң девискээринге көстүп келген. Бүгү чон Ону үглей чыглып кээрге, Иисус, олуруп алгаш, оларны өөредип эгелээн. 3Ол өйде ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер бир херээженни, ол ашаанга өскерлип турда, туткаш, Иисуска эккелгеннер. Олар ол херээженни чон ортузунга тургускаш, 4Иисуска мынча дээннер: «Башкы! Бо херээжен ашаанга өскерлип тура, туттурган-дыр. 5Моисей бодунуң хоойлузунга ындыгларны даш-биле өлүр согарын биске дужаап чораан болгай+. А Силер чүү дээр силер?» 6Иисусту буруудадыр кандыг-бир чылдак тып алыр дээш ынча деп турганнары ол чүве-дир+.

Ынчалза-даа Иисус, доңгайып алгаш, салаазы-биле довуракка бир-ле чүве бижий берген. 7Олар Оон салдыкпайн, айтыргаш туруп бээрге, Ол ковайып келгеш, оларга мынча дээн: «Силерниң араңарда кажан-даа бачыт кылбаан кижи ол херээженче дашты баштай октапсын!»+
8Оон катап-ла доңгайып алгаш, довуракка чүве бижиирин уламчылай берген.

9Ону дыңнааш, улус чаңгыстап тарап эгелээн, эң баштай эң улуглары чоруй барып-тыр. Иисус биле чон ортузунга турган херээженден өске, кым-даа артпаан. 10Иисус бажын көдүрүп келгеш, ол херээженден: «Дуңмам! Сээң буруудадыкчыларың кайыл? Сени кым-даа шиитпээни ол бе?» – деп айтырган.

11Оозу: «Кым-даа шиитпеди, Дээргим» – деп харыылаан.

Иисус аңаа мынча дээн: «Мен база сени буруудатпайн тур мен. Чорупкаш, моон соңгаар бачыт үүлгетпе+».][*]

Иисус – делегейге чырык

12Иисус база катап фарисейлер-биле чугаалажы берген: «Мен – бо делегейниң улузунга Чырык-тыр мен+. Мени эдерген кижи караңгыга азып чорбас+, харын амы-тын бээр чырыкты алган болур».

13Фарисейлер мынча дээн: «Бодуң-на Бодуң дугайыңда херечилээр-дир сен. Ынчангаш Сээң херечилээниң күш чок болур»+.

14Иисус мынча деп харыылаан: «Бодум-на Бодумнуң дугайымда безин херечилеп турзумза, Мээң сөстерим алыс шынныг. Чүге дээрге Мен кайыын келгенимни болгаш кайнаар чоруй баарымны билир-дир мен+, а силер Мээң кайыын келгенимни болгаш кайнаар чоруй баарымны билбес-тир силер+. 15Силер кижилерниң хемчээ-биле шиидер-дир силер, а Мен кымны-даа шиитпес-тир мен+. 16А бир эвес Мен шиидип-даа турган болзумза, Мээң шииткелим алыс шынныг болур, чүге дээрге Мен чааскаан эвес мен: Мени айбылап чоруткан Адам Мээң-биле кады-дыр+. 17А силерниң ыдыктыг хоойлуңарда ийи кижиниң херечилээнинге бүзүреп болур дээн болгай+. 18Бодум-на Бодумнуң дугайымда херечилээнимден аңгыда, Мени айбылап чоруткан Адам база Мени дээш херечилээн-дир»+.

19«А Сээң Адаң кайдал?» – деп, олар айтырган.

Иисус: «Силер Мени-даа, Мээң Адамны-даа билбес силер – деп харыылаан. – Мени билир турган болзуңарза, Мээң Адамны база билгей эртик силер+». 20Иисус ол сөстерни Бурганның өргээзинге өөредиг берип тургаш, акша-мөңгүн өргүлү шыгжаар чер чанынга чугаалаан. Ынчаарга кым-даа Ону тудуп хоругдаваан, чүге дээрге Ооң үе-шагы ам-даа келбээн болган+.

21Иисус оларга: «Мен-даа чоруур дей бердим. А силер Мени дилей бээр силер, ынчалза-даа хай-бачыдыңар өршээттинмейн өлүр силер+. Мен кайнаар чоруй баар-дыр мен, силер ынаар чедип шыдавас силер» – деп немеп чугаалаан+.

22Иудейлер ынчан мынча дижи берген: «„Мен кайнаар чоруй баар-дыр мен, силер ынаар чедип шыдавас силер“ – деп чүзүл ооң, ынча деп турарын бодаарга, Ол амы-тынынга четтинер дээн эвес бе?»

23Иисус мынча деп харыылаан: «Силер бо чер-делегейден силер+, а Мен – өрүтен келген мен. Силер бо делегейден силер, а Мен бо делегейден эвес мен+. 24Ынчангаш Мен силерге: „Хай-бачыдыңар өршээттинмейн өлүр силер“ – дидим. Бир эвес Мени Ол-дур деп бүзүревес болзуңарза, силер хай-бачыдыңар өршээттинмейн өлүр силер».

25Олар Иисустан: «Сен чогум кым сен?» – деп айтырганнар.

Иисус мынча деп харыылаан: «Кым Мен дээрзин силерге үргүлчү чугаалап келдим. 26Силерниң дугайыңарда чугаалааш, силерни шиидип болгу дег чүвем-не хөй. Ынчалза-даа Мени бо делегейже айбылап чоруткан Адамдан дыңнаан чүвемни-ле маңаа чугаалап чоруур-дур мен+, а Мени айбылап чоруткан Адам алыс шынны чугаалаар болгай»+. 27Ол иудейлерге Бодунуң дээрде Адазының дугайында чугаалап турарын олар билбээн.

28Иисус улаштыр мынча дээн: «Кижи амытан Оглун өрү көдүрүпкеш+, Мени Ол-дур деп база Бодунуң өмүнээзинден чүнү-даа кылбайн чоруур деп биле бээр силер: Ада Мени чүү чүвеге өөреткенил, ону-ла чугаалап чоруур-дур мен+. 29А Мени айбылап чоруткан Адам Мээң-биле кады – Ол мени чааскаандырзымны кагбаан, чүге дээрге Мен кезээде-ле Аңаа таарымчалыг чүүлдү кылып чоруур мен»+. 30Ооң ол сөстери дээш, хөй кижи Аңаа бүзүрей берген+.

Хосталга бээр алыс шын

31Ынчан Иисус Аңаа бүзүрээн иудейлерге мынча дээн: «Силер Мээң өөредиим ёзугаар чурттаар болзуңарза, Мээң ёзулуг өөреникчилерим болур силер. 32Ынчан алыс шынны билип алыр силер – оон ол шын силерни хостуг кылып каар»+.

33Олар Аңаа: «Бис – Авраамның үре-салгалы бис+, кажан-даа, кымның-даа кулдары болуп чорбаан бис! „Хостуг апаар силер“ деп сээң ол чүү дээриң ол чүвел?» – деп харыылааннар.

34Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бачыт кылган кижи бүрүзү бачыттың кулу болур чүве+. 35Кул өг-бүлеге үргүлчү туруп шыдавас, а ээниң оглу аңаа үргүлчү турар+. 36Ынчангаш Оглу силерге хосталганы бээр болза, ынчан ёзулуг-ла хостуг болур силер. 37Мен силерни Авраамның үре-салгалы деп билир мен. Ынчалзажок Мени өлүрер деп тур силер+ – чүге дээрге Мээң сөзүм силерже кирип, сиңмээн-дир. 38Адамның чанынга тургаш, Мен чүнү көржүк мен, ол дугайында силерге чугаалап тур мен, а силер бодуңарның адаңардан дыңнаан чүвеңерни кылып турар-дыр силер».

Авраамның ажы-төлү азы эрликтиң ажы-төлү?

39Олар: «Бистиң адавыс – Авраам!» – деп харыылааннар.

Иисус оларга мынча дээн: «Силер ылап-ла Авраамның ажы-төлү болзуңарза, ооң ажыл-херээн кылып чораай силер+. 40А силер дээрге ындыг эвес, Мени – Бодунуң Бургандан дыңнааны алыс шынны силерге чугаалап берген кижини – өлүрер деп турар-дыр силер! Авраам ынчап турган эвес. 41Чок ыңар, силер бодуңарның адаңарның ажыл-херээн кылып чоруур-дур силер».

«Бис сурас болуп төрүттүнмээн бис – деп, олар удурланып үнген. – Бистиң чаңгыс Адавыс – Бурган ол-дур»+.

42Иисус оларга: «Силерниң Адаңар Бурган турган болза, Меңээ ынак болгай-ла силер, чүге дээрге Бургандан чедип келген болгаш, Мен ам мында турар-дыр мен. Бодум-на Бодумнуң өмүнээмден чедип келбээн мен – Бурган Мени айбылап чоруткан! – деп харыылаан. – 43Чүге Мээң сөзүмнү билип албайн турар силер? Чүге дээрге Мээң медээмни дыңнап шыдавас-тыр силер+. 44Силерниң адаңар – эрлик-тир+, ынчангаш силер бодуңарның адаңарның күзээн-не чүвезин күүседирин бодаар-дыр силер. А ол эгезинден-ле кижи өлүрүкчүзү чораан база алыс шынны хүлээп көрбейн келген, чүге дээрге ооң бодунда алыс шын чок. Ол мегелей бергеш, бодунуң төрээн дылынга чугаалап турары ол, чүге дээрге ол боду мегечи-дир база нүгүл-мегениң адазы-дыр+. 45А Мен алыс шынны чугаалап турумда-ла, Меңээ бүзүревес-тир силер! 46Силерниң араңардан кым Мени бачыттыг деп сойгалаар харыктыгыл? Мен силерге алыс шынны чугаалап турар болзумза, чүге меңээ бүзүревес силер? 47Кым Бурганныыл, ол кижи Бурганның сөстерин тооп дыңнаар. Силер Бурганга хамаарышпас болгаш, Мээң сөстеримни тооп дыңнавазыңар ол-дур».

Иисустуң Авраамның мурнунда-ла турганы

48Оон иудейлер Иисуска: «Сени „Самариядан келген хей-дир“ деп база „Букшуураан-дыр бо“ деп+, бис шынын чугаалап келген-дир бис» – дээннер.

49Иисус мынча деп харыылаан: «Мен букшууравадым, харын Мээң Адамны хүндүлээр-дир мен+, а силер Мени бак сөглеп, дора көөр-дүр силер. 50Мен Бодумга алдар дилевейн тур мен+. Дилеп тып база Мээң таламче шиидип турар өске Кижи бар болгай. 51Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Мээң сөзүмнү бодунга кадагалап алыр кижи өлүмнү кажан-даа көрбес»+.

52Иудейлер Аңаа мынча дээннер: «Сени букшуураан дээрзин бис ам-на ылап билдивис. Авраам болгаш Бурганның медээчилери өлү бергилээн болгай. А Сен: „Мээң сөзүмнү бодунга кадагалап алыр кижи кажан-даа өлбес“ – дээр-дир сен. 53Таанда-ла Сен бистиң өгбевис Авраамдан улуг сен бе? Ол ышкаш өлү бергилээн медээчилерден база улуг сен бе? Бодуңну Кым мен деп көргүзер бодап тур сен?»

54Иисус мынча деп харыылаан: «Бодум-на Бодумну алдаржыдар болзумза, Мээң ол алдарым хей хоозун боор+. Ынчалза-даа Мени Мээң Адам алдаржыдып турар+ – а силер Ону бистиң Бурганывыс дижир болгай силер! 55Силер Ону черле билбес турган силер, а Мен Ону билир мен+. „Ону билбес мен“ дээн болзумза, силер ышкаш мегечи болур ийик мен. Ынчалза-даа Мен Ону билир база Ооң сөзүн сагып чоруур мен. 56Силерниң адаңар Авраам Мээң кээр хүнүмнү көөрүн бодап келгеш, өөрүп-байырлап турган. Ол ону көрген-даа, аас-кежиктиг болган-даа!»+

57Ынчан иудейлер Аңаа мынча дээннер: «Сээң харың бежен безин четпээн-дир, а Авраам Сени көргени ол бе?»

58Иисус оларга мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Авраамның төрүттүнериниң мурнунда-ла, МЕН-ДИР МЕН»[*]. 59Ынчан олар Ону согар дээш, даштар сегирип алганнар+. Ынчалза-даа Иисус ажытталы бергеш, Бурганның өргээзинден үнүп чоруй барган[*].

9

Төрүмелинден согур кижини экирткени

9^1Иисус оон, эртип бар чыткаш, төрүмелинден согур кижи көрүп каан. 2Ооң өөреникчилери: «Башкы! Бо кижиниң согур төрүттүнген ужуру чүдел, кым бачыт үүлгеткенил: ол боду бе азы ооң ада-иези бе?»+ – деп айтырганнар.

3Иисус мынча деп харыылаан: «Ол боду-даа, ооң ада-иези-даа бачыт үүлгетпээн-дир, а Бурганның күчү-күжү аңаа бодарап көзүлзүн дээш, согур болганы ол-дур. 4Хүн дурту төнмээнде, Мени айбылап чоруткан Адамның ажыл-херээн улаштыр кылыр ужурлуг бис+. Дүн дүжүп кел чыдыр, ынчан кым-даа чүнү-даа кылып шыдавас болгай+. 5Бо делегейге турар шаамда, Мен – бо делегейге чырык-тыр мен»+.

6Ону чугаалааш, Иисус черже дүкпүрүпкеш+, чараазы-биле довуракты хоюткаш, оозу-биле согур кижиниң карактарын чаап берген. 7Оон аңаа мынча дээн: «Баргаш, Силоамның+ (ол дээрге „Айбылаткан“ дээни ол) эштир хөөлбээнге арның чуп каавыт». Ол кижи барып чунуп каапкаш, оон караа көстүр апарган дедир ап четкен.

8Ынчан ооң кожалары болгаш ону согур деп мурнунда көрген улус мынча дээннер: «Орта чоор бе? Хайырлал дилеп олурар кижи бо бе, кай?»

9Чамдык улус: «Ийе, ол-дур» – дишкен.

Өскелери: «Чок, ооң-биле дөмей кижи-дир» – деп удурланганнар.

А демги кижи: «Мен-дир мен» – дээн.

10Олар оон айтырганнар: «А сээң карааң канчап көре берди?»

11Ол мынча деп харыылаан: «Иисус деп аттыг бир кижи хоюткан малгаш-биле карактарымны чаап бергеш: „Баргаш, Силоамга чунуп каавыт“ – диди. Мен баргаш, чунуп кааптым, оон караам көре берди».

12Олар: «Ол кижи кайдал?» – деп айтырганнар.

Демгизи: «Билбес мен» – дээн.

13Мурнунда согур чораан ол кижини фарисейлерге эккелгеннер. 14А Иисустуң хоюткан малгаш кылгаш, ооң караан ажыдып каан хүнү амыр-дыш хүнү турган чүве-дир+. 15Фарисейлер база-ла ооң караа канчап көстү бергенин ол кижиден айтырып эгелээннер.

Ол мынча дээн: «Иисус мээң карактарымны хоюткан малгаш-биле чаап берди. Оон мен чунуп каапкаш, көре бердим».

16Ынчан чамдык фарисейлер: «Ол кижи Бургандан эвес-тир, чүге дээрге амыр-дыш хүнүнүң хоойлузун сагывас-тыр» – дээннер+.

Өскелери: «Ынчаарга бачыттыг кижи канчап ындыг кайгамчык чүүлдерни кылып шыдаарыл?» – дижип, удурланыр болган.

Ынчангаш оларның аразынга маргылдаа үнген+. 17Согур кижиден база катап: «Ол сээң карааңны көөр кылып каан дээр-дир сен. Ооң дугайында бодуң чүнү чугаалап болур сен?» – деп айтырганнар.

Демгизи: «Ол – Бурганның медээчизи-дир» – деп харыылаан+.

18Иудейлер ол кижи баштай согур чорааш, оон караа көстү берген дээрзинге дөмей-ле бүзүрээрин күзевээннер. Олар караа көстү берген кижиниң ада-иезин келдиртип эккелгеш, 19олардан: «Бо силерниң оглуңар бе? Ону согур төрүттүнүп келген деп тур силер бе? Ам канчап көре бергенил?» – деп айтырганнар.

20Ооң ада-иези мынча деп харыылаан: «Бо дээрге бистиң оглувус деп база ол согур төрүттүнүп келген деп билир бис. 21А ооң ам канчап көре бергенин база кым ооң карактарын көрүптер кылып бергенин билбес бис. Ооң бодундан айтырыптыңар, улуг апарган кижи-дир, боду чугаалап берзин». 22(Иудей эрге-чагыргадан корткаш+, ооң ада-иези ынчаар харыылаан. Ужуру чүдел дизе, Иисусту Бурганның шилээн Христозу деп хүлээп көрген кижини синагогадан аңгылаар дугайында шиитпирни иудей эрге-чагырга хүлээп апкан болган+. 23Ындыг болурга, ооң ада-иези: «Улуг апарган кижи-дир, ооң бодундан айтырыптыңар» – дээн чүве-дир.)

24Ынчангаш согур чораан кижини ийиги удаа келдирткеш, аңаа: «Шынын чугаалап, Бурганны алдаржыт!+ Ол кижи бачыттыг дээрзи биске билдине берди» – дээннер.

25Согур чораан кижи мынча деп харыылаан: «Ооң бачыттыын билбес мен, чаңгыс-ла билир чүвем: мен согур чордум, а ам көре бердим».

26Олар оон катап-ла айтырган: «Ол сени канчапты? Сээң карааңны канчап көре бээр кылыпты?»

27Согур чораан кижи оларга: «Мен силерге дем-не чугааладым, а силер дыңнавас чордуңар. Ам чүү болдуңар, база катап дыңнаксап тур силер бе? Азы боттарыңар база Ооң өөреникчилери болуксап тур силер бе?» – деп харыылаан.

28Олар ону дора көрүп: «Сен-не харын Ооң өөреникчизи боор сен! А бис Моисейниң өөреникчилери-дир бис! 29Бурганның Моисей-биле чугаалашканын билир бис, а ол Кижиниң дугайында, Ооң кайыын келгенин-даа билбес бис»+ – деп алгыржы бергеннер.

30Караа көстү берген кижи оларга мынча деп харыылаан: «Кара элдеп! Ол караамның көөрүн эгидип берди, а силер Ооң кайыын келгенин ам-даа билбес-тир силер. 31Ынчалза-даа Бурган бачыттыгларны дыңнавас, харын кымнар Аңаа мөгеерил база Ооң күзел-соруун күүседирил, чүгле ол улусту дыңнаар дээрзин билир бис+. 32Кандыг-бир кижи төрүмелинден согур кижиге карааның көөрүн эгидип берген деп чүве бо делегейниң тывылганындан бээр дыңналбаан херек-тир. 33Ол Бургандан келбээн турган болза, чүнү-даа кылып шыдавас ийик!»

34Фарисейлер аңаа харыылап: «Бүрүнү-биле бачытка алыскан бооп төрүттүнген бодуң, бисти өөредирин канчап семээр сен?!» – деп алгыргаш, ону үндүр сывыртапканнар.

35Иисус ол кижиниң үндүр сывыртадып алганын дыңнааш, ону тып алгаш: «Сен Кижи амытан Оглунга[*] бүзүрээр сен бе?» – деп айтырган.

36Ол кижи: «Дээрги, Ол кымыл дээрзин чугаалап көрүңерем, мен база Аңаа бүзүрээйн дээш» – деп харыылаан.

37Иисус аңаа: «Сен Ону көрген сен. Сээң-биле чугаалажып турар кижи Ол-дур» – дээн+.

38«Бүзүреп тур мен, Дээрги!» – деп, ол харыылааш, Аңаа мөгейип-тир.

39Ынчан Иисус: «Мен бо делегейже караа көрбестер көрзүн дээш, а караа көөрлер согурара берзин дээш, шииткел кылып келген мен» – дээн.

40Ону дыңнааш, Ооң чанынга турган фарисейлер Аңаа: «Чүүже? Таанда-ла бис база согур бис бе?» – дээннер+.

41Иисус мынча деп харыылаан: «Силер ылап-ла согур турган болзуңарза, бачыт дээш буруудавас ийик силер. Ынчалза-даа силер көрүп тур бис дижир-дир силер, ынчангаш бачыдыңар силерге артып каар»+.

10

Кадарчы болгаш хойлар

10^1«Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: хой кажаазынче эжик дамчыштыр эвес, а кандыг-бир өске арга-биле кирер кижи – оор болгаш дээрбечи-дир. 2А эжик дамчыштыр кирген кижи – хойларның кадарчызы ол-дур. 3Таңныыл аңаа эжикти ажыдып бээр. Хойлар ооң үнүн дыңнаар, ынчангаш ол бодунуң хойларының адын адап кыйгыргаш, сүрүп үндүре бээр. 4Ол бодунуң хойларын шуптузун үндүр сүрүп алгаш, оларның мурнунга чоруур, а хойлары ооң үнүн таныыр болгаш, ону эдерип чоруптарлар. 5Хойлар өске кижини эдербес, харын хоюп маңнажы бээрлер, чүге дээрге өске кижиниң үнүн билир эвестер». 6Иисус бо угаадыглыг чугааны иудейлерге чугаалап берген, ынчалза-даа Ооң чүнүң дугайында чугаалаанын олар билбейн барган+.

7Иисус улаштыр мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Мен – хойларга эжик-тир мен. 8Мээң мурнумда кээп турганнарның дөгерези – оорлар болгаш дээрбечилер-дир. Ынчалза-даа хойлар оларны дыңнавайн барган. 9Мен – хойларга эжик-тир мен. Мени дамчыштыр кирер кижи камгалалды алыр. Ол эжик дамчыштыр кире бээр болгаш үне бээр база бодунга одар-белчиирни тып алыр+. 10Оор чүгле оорлаар, өлүрер болгаш үрегдеп-бузар дээш кээр. А Мен оларга амыдыралды – артыкшылдыг элбек амыдыралды эккээр дээш келген мен.

11Мен – ачылыг кадарчы-дыр мен+: ачылыг кадарчы бодунуң хойлары дээш, амы-тынын бээр болгай+. 12А хөлезиленикчи кижи ёзулуг кадарчы эвес-тир, хойлар ооңуу эвес-ле болгай, ол бөрү келгенин көрүп кааш, кодан хоюн каапкаш, дезе бээр. А бөрү хойларже шурай бергеш+, тарадыр ойладыптар. 13А хөлезиленикчи дезе бээр, чүге дээрге хөлезиленген болгаш, хойларже сагыш салбас+.

14Мен – ачылыг кадарчы-дыр мен, Бодумнуң хойларымны билир мен, Мээң хойларым база Мени билир. 15Адамның Мени канчалдыр билири ышкаш, Адамны Мен база ынчалдыр билир мен+. Мен амы-тынымны хойларым дээш бээр мен. 16Менде бо кодандан эвес, өске хойлар база бар – Мен оларны база бөлүп эккээр ужурлуг мен+. Олар база-ла Мээң үнүмнү дыңнаар, ынчангаш чаңгыс кадарчылыг чаңгыс кодан турар!+
17Ону катап хүлээп аар дээш, амы-тынымны берип турар боорумга, Адам Меңээ ынак+. 18Амы-тынымны Менден кым-даа хунаап албайн турар, Мен ону Бодум берип тур мен. Менде ону бээр эрге бар, ону катап хүлээп алыр эрге база бар+. Адам Меңээ ынчалдыр айыткан».

19Ооң сөстери дээш, иудейлер аразынга база катап аңгылаашкын, маргылдаа үнген+. 20Оларның дыка хөйү: «Ол-даа букшуураан-дыр+, угааны база сээдеңнээн-дир+. Чүге Ону дыңнаар силер?» – дээннер.

21А өскелери: «Букшуураан кижиниң чугаазы эвес-тир бо. Кай, бук согурарган улустуң караан көөр кылып шыдаар бе?!»+ – деп турганнар.

Иисустуң Бодунуң Бурган уктуун шынзытканы

22Кыш дүжүп келген. Иерусалимге Бурганның өргээзин чаартырының байырлалы[*] болган. 23Иисус ынчан Бурганның өргээзинге, Соломоннуң серизи дээр черни+ дургаар кылаштап турган. 24Иудейлер Ону үглеп келгеш: «Сен бисти чежеге дээр алаң кайгадып, шенеп кээр сен? Ылап-ла Христос болзуңза, биске ажыы-биле чугаала» – дээннер+.

25Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Мен силерге чугаалап турдум чоп, ынчалза-даа бүзүрээрин күзеведиңер. Адамның өмүнээзинден кылып турарым ажыл-херек – Мени бадыткаар херечилел ол-дур+. 26Ынчалза-даа силер бүзүревес-тир силер, чүге дээрге Мээң хойларымның санынче кирбээн-дир силер[*]. 27Мээң хойларым Мээң үнүмнү дыңнап турар. Мен база оларны билир мен, олар Мени эдерип чоруур. 28Мени эдерип чоруур улуска мөңге амыдыралды бээр мен, ынчангаш олар кажан-даа өлбес+ база кым-даа оларны кажан-даа Мээң холумдан ушта соп шыдавас. 29Оларны Меңээ берген Адам хамык улустан өндүр улуг, ынчангаш кым-даа оларны Мээң Адамның холдарындан хунаап ап шыдавас. 30А Адам биле Мен – тудуш чаңгыс бис»+.

31Ону согар дээш, иудейлер ынчан база катап даштар сегирип алган+. 32Ынчаарга Иисус оларга: «Мен дыка хөй буянныг ажыл-херекти Адамның өмүнээзинден силерге көргүстүм. Оларның кайызы дээш, силер Мени даштар-биле согар деп турарыңар ол?» – дээн.

33Иудейлер Аңаа мынча деп харыылаан: «Буянныг ажыл-херээң дээш, Сени согар диведивис. Харын Бурганны дорамчылааның дээш база Сээң, анаа кижи хиреңде, Бодуңну Бурган мен деп турарың дээш, Сени даштар-биле согар деп бардывыс»+.

34Иисус оларга мынча дээн: «Силерниң ыдыктыг хоойлуңарда: „Мен: ‘Силер бурганнар-дыр силер’ – деп чугааладым“+ – деп биживээн чүве бе? 35Бурганның сөзү четкен улусту Ол бурганнар деп адап турар-дыр. А Бижилгени хажыдып болбас херек. 36Силер канчап черле Адазының ыдыктааш, бо делегейже айбылап чорудупканы Мени+: „Мен – Бурганның Оглу мен+“ – депкен сөстерим дээш, „Бурганны дорамчылаан+“ деп семээр силер че? 37Адамның Мени кылзын дээн ажыл-херээн кылбайн турар болзумза, Меңээ бүзүревеңер! 38А Мен ону кылып турар болзумза, Мээң чугаамга бүзүревейн-даа турзуңарза, Мээң ажыл-херээмге бүзүреңер! Адамны – Мээң-биле сырый харылзаалыг, а Мени – Адам-биле харылзаалыг дээрзин ынчан медереп билип алыр силер»+. 39Олар ынчан Ону база катап тудуп хоругдаар бодааннар. Ынчалза-даа Иисус оларның холундан адырлып чоруй барган+.

40Иисус оон база катап Иорданның ол чарыынче, ооң мурнунда Иоанның улусту сугже суп турган черинче+ чоруй баргаш, орта артып калган. 41Хөй улус Аңаа кээп турган. Олар: «Иоанн кандыг-даа кайгамчык чүүл кылган эвес. А ол Кижи дугайында чугаалап турган чүвези шын болган-дыр»+ – деп чугаалажыр болган. 42Ынчангаш ол черге хөй улус Иисуска бүзүрей берген+.

11

Лазарның өлүмү

11^1Лазар дээр кижи аарый берген чүве-дир. Ол Мария биле Марфа угбашкыларның чурттап олурганы Вифания суур чурттуг кижи турган+. 2А Мария дээрге Дээрги Иисусту чаагай чыттыг үс-биле чаггаш, Ооң буттарын бажының дүгү-биле чодуп берген херээжен ол чүве-дир+. Ол аарый берген Лазарның дуңмазы турган. 3Угбашкылар Иисуска мынча деп сөгледипкен: «Дээрги! Силерниң ынак кижиңер аарый берди».

4Иисус ону дыңнааш, мынча дээн: «Бо аарыг эчизинде барып, өлүмге чедирбес, а Бурганның алдары нептерээринге – Бурганның Оглун алдаржыдарынга чедирер аарыг-дыр». 5Иисус Марфага, ооң дуңмазынга база Лазарга ынак турган. 6Ындыг-даа болза, Лазарның аарый бергенин дыңнааш, ынчан турган черинге ам-даа ийи хүн дургузунда артып калган. 7Ооң соонда Ол өөреникчилеринге: «Ам Иудеяже дедир чоруулуңар» – дээн.

8Өөреникчилери Аңаа: «Башкы! Иудейлер Силерни даштар-биле согар деп турганындан бээр үр болчук бе+, а Силер база катап ынаар баарыңар ол бе?» – дээннер.

9Иисус мынча деп харыылаан: «Хүнде он ийи шак бар эвес чүве бе? Хүндүс кылаштап чоруур кижи илдигип кээп дүшпес, чүге дээрге ол бо делегейниң чырыын көрүп чоруур+. 10А дүне кылаштап чоруур кижи илдигип кээп дүжер, чүге дээрге ол кижиниң чырыы чок-тур»+. 11Иисус оларга ынча дээш, оон немеп каан: «Бистиң өңнүүвүс Лазар удуй берген-дир+. Мен ону оттурар дээш чоруурум ол+».

12Ооң өөреникчилери: «Дээрги! Ол удуп чыдар болза, экирий бээр дээн-дир» – дээннер.

13Иисус ол чугаазы-биле Лазарны өлген-дир деп турган, а өөреникчилери Ол анаа уйгу дугайында чугаалаан боор деп бодааннар. 14Иисус ынчан оларга дорту-биле чугаалаан: «Лазар өлген-дир. 15Силерни бодааш, бүзүрей бээриңер дээш, ооң-биле кады турбаанымга өөрүп тур мен. Че, ам олче бараалыңар».

16Ийис дээр шола аттыг Фома+ ынчан арткан өөреникчилерге: «Баргаш, бис база Ооң-биле кады өлү берээли» – дээн+.

Иисуста улусту катап диргизер эрге-күш бар

17Иисус ынаар чеде бергеш, Лазарның мага-бодун чевег-куйга суп, орнукшутканындан бээр дөрт хонганын билип алган. 18Вифания Иерусалимниң чоогунга, он беш стадий хире[*] ырак черге турган. 19Ынчангаш иудейлерниң аразындан хөй кижи оларның калган акызының кажыыдалын үлежир дээш, Марфа биле Марияга чедип келген чүве-дир.

20Марфа Иисустуң кел чыдарын дыңнай сал-ла, Аңаа уткуштур үнүпкен, а Мария бажыңынга артып калган. 21Марфа Иисуска: «Дээрги! Силер маңаа турган болзуңарза, мээң акым өлбес ийик. 22Ынчалза-даа Бургандан Силер чүнү-даа дилээр болзуңарза, Бурган Силерге ам-даа болза бээрин билир мен» – дээн.

23Иисус аңаа: «Акың катап дирлип кээр-дир» – дээн.

24Марфа Аңаа: «Сөөлгү хүнде, катап дирлиишкин үезинде, ооң катап дирлип кээрин билир мен» – дээн+.

25Иисус аңаа: «Мен улусту өлүглер аразындан катап диргизип, оларга амы-тынны бээр мен. Меңээ бүзүрээр кижи, өлү-даа бээр болза, дирлип кээр+. 26Чурттап чорааш, Меңээ бүзүрээр кижи база кажан-даа өлбес+. Ындыг деп бүзүрээр сен бе?» – дээн.

27Марфа Аңаа: «Ийе, Дээрги! Делегейже чедип кээр ужурлуг Бурганның Оглу+, Христос – Ол силер-дир дээрзинге бүзүрээр мен» – дээн+.

28Ону чугаалааш, Марфа чорупкан, оон бодунуң дуңмазы Марияны бүдүү кый деп алгаш: «Башкы чедип келди. Ол сени кыйгырып тур» – дээн. 29Мария дыңнай сал-ла, далаш-биле тура халааш, Аңаа уткуй чорупкан. 30Иисус ам-даа суурже кирбээн, Марфаның Ону уткуп алган черинге хевээр турган чүве-дир. 31Мария-биле кады бажыңга ону оожуктуруп турган иудейлер ооң далаш-биле тургаш, үне бергенин көргеш, ол чевегге баргаш, аңаа ыглап аар дээн-дир деп бодааш, ону эдерип чорупканнар. 32А Мария Иисустуң турган черинге чеде бергеш, Ону көрүп кааш, Ооң мурнунче кээп дүшкеш, Аңаа: «Дээрги! Силер маңаа турган болзуңарза, акым өлбес ийик!» – дээн. 33Иисус ооң ыглап турарын база ооң-биле кады келген ыглап-сыктаан иудейлерни көргеш, Боду база сеткилинден кажыыдап, хөлзей берген.

34Оон Ол: «Силер ону кайда орнукшудуп кагдыңар?» – деп айтырган.

Иудейлер Аңаа: «Дээрги, бараалыңар, Бодуңар көрүптер силер» – деп харыылааннар.

35Иисус ыглай берген+.

36Иудейлер ынчан: «Ооң аңаа кайы хире ынак турганын көрүңер даан!» – деп турганнар.

37А оларның чамдыктары: «Ол согур кижиниң караан көөр кылып каан болгай+. Лазарны база өлбес кылдыр кылып каап шыдавас турган ирги бе?» – дижип турганнар.

38Иисус, ишти-хөңнүнүң көдүрлүрү дам барып, чевегге чедип келген. Ол дээрге аксын даш-биле дуглап каан куй болган+. 39Иисус: «Дашты ап кааптыңар» – деп дужааган.

Өлген кижиниң дуңмазы Марфа Аңаа: «Дээрги! Чыдый берип-тир. Ооң мөчээнинден бээр дөрткү хүн-дүр» – дээн.

40Иисус Марфага мынча дээн: «„Бүзүрээр-ле болзуңза, Бурганның күчү-күжүн көөр сен“ – деп, Мен сеңээ чугаалаважык мен бе?»

41Дашты ап каапканнар. Иисус карактарын дээрже углай көргеш+, мынча дээн: «Адам! Мени дыңнап турарың дээш, Сеңээ өөрүп четтирдим. 42Мени үргүлчү дыңнап турарыңны билир мен. Ынчалза-даа Мени Сээң айбылап чорутканыңга бүзүрезиннер дээш+, мында турар улуска өнезин ынча дидим». 43Ону чугаалааш, Ол ыыткыр үн-биле: «Лазар, куй иштинден үнүп кел!» – деп кый дээн+. 44Холдарын болгаш буттарын орнукшудулга шывыглары-биле ораап каан өлген кижи үнүп келген+. Ооң арнын аржыыл-биле дуй шарып каан болган. Иисус улуска: «Ооң шывыгларын ап кааптыңар, хостуг кылаштазын!» – дээн.

Иисуска удур сүлчээ

(Мф. 26:1-5; Мк. 14:1-22; Лк. 22:1-2)

45Марияның бажыңынга келген база Иисустуң чүнү кылганын көрген хөй иудейлер ынчан Аңаа бүзүрей берген+. 46Ынчалза-даа оларның чамдыызы ээп келгеш, Иисустуң чүнү кылганын фарисейлерге чугаалап бергеннер. 47Бурганның дээди бараалгакчылары база ол фарисейлер ынчан дээди Чөвүлелин чыгганнар. Олар мынча дээн: «Канчапса экил? Ол кижи хөй-ле кайгамчык чүүлдер кылгаш туруп берди. 48Ону ол хевээр арттырып каар болзувусса, шупту улус Аңаа бүзүрей бээр. Римчилер ынчан Бурганывыс өргээзин болгаш чонувусту чок кылып каар».

49Оларның бирээзи, ол чылын Бурганның дээди бараалгакчызы турган Каиафа дээрзи өөрүнге: «Чүү болуп турарын билбес-тир силер! 50Бүгү иудей чон кырлырының орнунга, чон дээш, чаңгыс кижиниң өлүрү силерге дээре дээрзин угааптар шааңар чок-тур» – дээн+. 51Каиафа ону бодунуң мерген угаанныындан чугаалаваан, ынчалза-даа ол Бурганның ол чылгы дээди бараалгакчызы турган боорга, Иисустуң чон дээш өлүрүн+ Бурган ооң аксы-биле медеглээн. 52Чүгле иудей чон эвес, а Бурганның тоо быдараан бүгү ажы-төлү чер болгандан чыглып келзин дээш+, ынчаар болур ужурлуг турган.

53Ол хүнден эгелээш, олар Иисусту канчап чок кылырын боданы бергеннер+. 54Ооң уржуундан Иисус иудейлерниң аразынга ажыы-биле көстүп, харылзашпас апарган. Ол оортан ээн кургаг хову чанында Эфраим дээр хоорайже чоруй баргаш, аңаа Бодунуң өөреникчилери-биле кады артып калган.

55Иудейлерниң Хосталыышкын байырлалы чоокшулап орган болгаш+, бүгү чурттан хөй улус арыглаашкын ёзулалдары сагыыр дээш+, байырлал мурнуу чарыында Иерусалимче чорупкан чүве-дир. 56Олар Иисусту дилеп турган база Бурганның өргээзинге чыылгаш, бот-боттарынга: «Силер чүү деп бодаар силер? Байырлалга Ол келбес боор аа?» – деп турганнар. 57Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш фарисейлер Иисустуң кайда турарын билир кижи бүрүзү Ону тудуп хоругдаары-биле оларга дыңнадыр ужурлуг деп дужаал таратканнар+.

12

Вифанияга кежээки чем

(Мф. 26:6-13; Мк. 14:3-9; Лк. 7:36-50)

12^1Хосталыышкын байырлалынга+ чедир алды хүн артканда, Иисус Ооң өлүглер аразындан катап диргискени Лазарның чурттап турганы Вифанияже+ чедип келген. 2Аңаа Иисустуң алдар-хүндүзү дээш, кежээки чем белеткээн. Марфа+ бараан болуп, чем салган, а Лазар Ооң-биле база өске аалчылар-биле кады хөлестеп олурган. 3Мария ынчан арыг нардтан кылган улуг үнелиг, бир литра хемчээлдиг[*] чаагай чыттыг үстү алгаш, Иисустуң буттарын чаггаш, бажының дүгү-биле Ооң буттарын чодуп берген+. Бажың ишти чаагай чыттыг үстен айдызалы берген.

4Ооң өөреникчилериниң бирээзи болур, сөөлүнде барып Ону садыпкан Иуда Искариот[*] ынчан: 5«Чүге бо чаагай чыттыг үстү 300 мөңгүн чооска[*] садыпкаш, акшазын ядыыларга үлеп берип болбас турганыл?» – дээн. 6Ону Иуда ядыылар дээш сагыш салгаш эвес, а ооржу болган ужурунда чугаалаан чүве-дир: ол акша шыгжаар ниити хааржакты бодунга ап чораан болгаш+, оон акшаны бодунуң хереглели дээш уштуп алыр чаңныг турган.

7Иисус мынча дээн: «Аңаа дегбеңер! Ол херээжен Мени орнукшудар хүнге чедир үстү шыгжап чоруур ужурлуг турган-дыр. 8Ядыылар силер-биле үргүлчү кады турар болгай+, а Мен силер-биле үргүлчү турбас мен».

Лазарга удур сүлчээ

9Ооң ында турарын эңдерик хөй иудейлер билип алгаш, чүгле Иисус дээш эвес, харын Ооң өлүглер аразындан катап диргискени Лазарны көөр дээш+, ынаар чедип келгеннер. 10Бурганның дээди бараалгакчылары ынчан Лазарны база өлүрер деп шиитпирлээн. 11Чүге дээрге ооң уржуундан хөй иудейлер Иисуска чедип кээп, Аңаа бүзүреп турганнар.

Иисустуң Иерусалимче байырлалдыг моорлап киргени

(Мф. 21:4-9; Мк. 11:7-10; Лк. 19:35-38)

12Даартазында хүндүс байырлалга келген мөөң чон Иисусту Иерусалимче кел чыдар деп дыңнап каан. 13Олар пальма ыяштың бүрүлүг будуктарын тудуп алгаш, Аңаа уткуштур үнүп келгеш:

«Осанна![*] Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден кел чыдар

Израильдиң Хааны алгадып-йөрээтсин!» – деп кыйгырып турганнар+.

14Иисус аныяк элчиген тыпкаш, ону мунуп алгаш чорупкан. Ол болза Бижилгеде: 15«Сион-кыс, кортпа! Көр даан, сээң Хааның элчиген оглу мунган кел чор» – деп бижээни дег болган+.

16Ооң өөреникчилери эгезинде ону билип чадап кааннар. Ынчалза-даа Иисус алдаржый берген соонда, Бижилгеде Ооң дугайында ынчалдыр бижээнин база Ооң-биле ол бүгүнүң ынчалдыр болганын сактып келгеннер+.

17Иисус Лазарны чевегден үндүр кыйгыргаш, ону өлүглер аразындан катап диргизип турган өйде Ооң-биле кады чораан улус ол дугайында чугаалажы берген. 18Чон ол кайгамчык чүүлдү Иисустуң кылганын дыңнаан болгаш, Ону уткуп үнүп келген чүве-дир. 19А фарисейлер боттарының аразында: «Чүнү-даа кылып шыдавазывысты көрүп тур силер бе? Эңдерик улус Ону эдерип чорупту» – дишкеннер+.

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында чугаалааны

20Иерусалимге байырлалче Бурганга мөгейип келгеннерниң аразында чамдык гректер база турган. 21Олар Галилеяның Вифсаида чурттуг Филиппке чеде бергеш+, оон дилег кылып: «Дээрги! Бис Иисусту көрүксеп тур бис» – дээннер. 22Филипп чоруткаш, ол дугайын Андрейге чугаалаан, а ооң соонда Андрей биле Филипп ийилээ баргаш, Иисуска сөглээннер.

23Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Кижи амытан Оглунуң алдаржыыр шаг-үези ам келген-дир+. 24Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: кызыл-тас үрезини хөрзүнче кээп дүшкеш, өлбес болза, ходугур чаңгыс үрезин бооп артар, а өлү берзе, элбек дүжүттү бээр+. 25Бодунуң амы-тынынга ынак кижи амы-тынын чидирип аар, а бо делегейге бодунуң амы-тынын кадагалаар хөңнү чок кижи оозун мөңге амыдырал дээш кадагалап аар+. 26Меңээ бараан болган кижи Мени эдерзин! Мен кайда турар болдур мен, Мээң чалчам база ында болур. Меңээ бараан болган кижини Мээң Адам алдаржыдар.

27Мээң сеткилим аажок хөлзеп-дойлуп тур!+ Чүү деп чугаалаар кижи боор мен? „Адам! Мени ол шактан камгалап көр!“ дээр бе? Ынчалза-даа Мен ол шак дээш келген-не болгай мен! 28Адам! Бодуңнуң адыңны алдаржыт-ла!»

Ынчан дээрден: «Алдаржыткан мен, ам-даа алдаржыдар мен!» – дээн үн дыңналган+.

29Аңаа турган, ону дыңнаан чон: «Ол диңмирээшкин-дир» – дээн. А өскелери: «Ооң-биле дээрниң төлээзи чугаалашкан боор» – дээннер+.

30Иисус оларга мынча дээн: «Ол үн Мени дээш эвес, а силерни дээш болган-дыр+. 31Бо делегейни шиидер үе келген-дир. Бо делегейниң чагырыкчызы ам үндүр сывыртадыр-дыр+. 32Мени черден өрү көдүрүп үндүре бээрге+, шупту улусту Бодумга хаара тудар мен»+. 33Ооң кандыг өлүм-биле өлүрүн угаазыннар дээш, Иисус оларга ынча деп чугаалаан чүве-дир+.

34Ынчангаш чон Аңаа мынча деп харыылаан: «Христос мөңгези-биле амыдыраар дээрзин ыдыктыг хоойлудан билир бис+. „Кижи амытан Оглу өрү көдүрлүп үне бээр“ деп, Силер канчап ынча дээр силер? Кижи амытан Оглу деп Ол кым чүвел?»

35Оон Иисус оларга мынча дээн: «Чырык силер-биле кады ам-даа хензиг өйде турар-дыр+. Силерни караңгы дүмбей бүргевезин дээш, ам дээрезинде – Чырык барда, орууңарны уламчылаңар. Чүге дээрге дүмбей караңгыда кылаштап чоруур кижи кайнаар бар чыдарын билбес болгай+. 36Ам дээрезинде, Чырык силер-биле кады турда, Аңаа бүзүреңер, ынчан Чырыктың ажы-төлү болур силер»+. Ону чугаалаан соонда, Иисус чоруй баргаш, олардан чашты берген.

Иудейлерниң бүзүревээни

37Иудейлер көрүп турда, Иисус чеже-даа кайгамчык чүүлдер кылырга, олар Аңаа бүзүревээн. 38Исайя медээчиниң:

«Дээрги-Чаяакчы, бистен дыңнаан медээзинге кым бүзүрээнил?

Дээрги-Чаяакчының күчү-күжү кымга ажыттынганыл?»+ – дээн сөзүнүң боттанганы ол болган.

39Оларның чүге бүзүревээниниң дугайында демги-ле Исайя мынча дээн турган:

40«Бурган оларның карактарын согурартып,
чүректерин чөрүү кылып каан,
ынчангаш олар карактары-биле көрбес, чүрээ-биле угаавас-тыр.

Оон башка Менче эглип келгейлер,

Мен ынчан оларны экирткей мен»+.

41Христостуң өндүр чырыын көрген болгаш+, Исайя ынча дээн база Ооң дугайында чугаалаан чүве-дир.

42Ынчалза-даа чагырыкчылар аразындан безин Аңаа бүзүрей берген улус хөй болган+. Олар чүгле фарисейлер ужун, оларны демгилери синагогалардан чара бербезин дээш+, Аңаа бүзүрээнин ажыы-биле чугаалавааннар. 43Чүге дээрге олар Бургандан кээр алдар-хүндүге көөрде+, улус мурнунга ат-алдарга артык ынак болганнар.

Бүзүрээри болгаш бүзүревези

44Иисус: «Меңээ бүзүрээн кижи чүгле Меңээ эвес, харын Мени айбылап чоруткан Адамга бүзүрээн-дир+. 45Мени көрген кижи Мени айбылап чоруткан Адамны база көрүп турар+. 46Меңээ бүзүрээн кижи бүрүзү дүмбей караңгыга артпазын дээш, Мен бо делегейге чырык болуп келген мен+. 47Кандыг-бир кижи Мээң сөстеримни дыңнааш, сагывас болза, Мен ону шиитпес мен: чүге дээрге Мен бо делегейни шиидер дээш эвес, а камгалаар дээш келген мен+. 48Менден ойталаар база Мээң сөзүмнү хүлээп алыксавас кижи турар болза, ооң шииткекчизи бар: Мээң аңаа чугаалаан сөзүм шииткекчи болуп+, ону сөөлгү хүнде шииде бээр. 49Чүге дээрге Мен Бодумнуң өмүнээмден чугаалаваан мен, харын Мени айбылап чоруткан Адам чүнү база канчаар чугаалаарын Меңээ айтып-чагаан. 50Ооң айтыышкыны мөңге амыдыралды бээр дээрзин билир мен. Ынчангаш чүгле Адамның чугаала деп айыткан чүвезин Мээң чугаалап турарым ол» – деп бүгү улуска дыңналдыр чугаалаан.

13

Иисустуң өөреникчилериниң буттарын чуп бергени

13^1Хосталыышкын байырлалының бүдүүзү турган+. Иисус Бодунуң бо делегейни каггаш, Адазынче ээп чоруур үе-шагының чедип келгенин билир турган+. Ол бо делегейде Бодунуу боор улуска ынак турган база оларга ынакшылын эчизинге чедир көргүскен. 2А эрлик Симон Искариоттуң оглу Иуданың сагыжынче Иисусту садыптар деп бодалды киирипкен турган+.

Иисус өөреникчилери-биле кады чемненип олурган. 3Адазы бүгү чүвени Ооң холунга тыпсып бергенин+, Бодунуң Бургандан келгенин болгаш ам Бурганче ээп чоруурун Иисус билип олурган+. 4Ынчангаш Ол туруп келгеш, Бодунуң хевин ужулгаш, лён пөс алгаш, ооң-биле куржанып алган. 5Ооң соонда чунар саваже суг куткаш, өөреникчилериниң буттарын чуп, куржанып алган пөзү-биле чодуп эгелээн+.

6Иисус Симон Пётрга чедип кээрге, демгизи Аңаа: «Дээрги! Силер канчап мээң буттарым чуур дей бердиңер?» – дээн.

7Ол аңаа: «Мээң чүнү кылып турарымны сен ам дээрезинде билбес-тир сен, ынчалза-даа сөөлүнде биле бээр сен» – деп харыылаан.

8Пётр: «Хоржок! Мээң буттарым кажан-даа чугбас силер!» – дээн.

Иисус аңаа: «Буттарың чугбас болзумза, сенде Мээң-биле тудуш, дөмей чүү-даа чок болур» – деп харыылаан+.

9Симон Пётр Аңаа: «Дээрги! Ынчаарга мээң чүгле буттарымны эвес, а холдарым биле бажымны база чуп бериңер!» – дээн.

10Иисус: «Чунуп каапкан кижиниң чүгле буттарын чуур херек, чүге дээрге ооң бүгү боду арыг-дыр. Силер база арыг силер+, ынчалза-даа шуптуңар эвес» – деп харыылаан. 11Ол Бодун кым садыптарын билир турган, ынчангаш: «Шуптуңар эвес» – дээни ол+.

12Оларның буттарын чуп бергеш, Бодунуң хевин кедип алган соонда, Иисус база катап хөлестеп олурупкаш, оларга мынча дээн: «Силерге Мээң чүнү кылганымны билип тур силер бе? 13Силер Мени Башкы болгаш Дээрги деп адаар-дыр силер+, ол чугааңар шын болдур ийин – Мен ылап-ла ындыг мен. 14Ынчангаш Дээргиңер болгаш Башкыңар болур Мен буттарыңар чуп бергенимде, силер база бот-боттарыңарның буттарыңарны чуп бээр ужурлуг силер+. 15Мээң силерге кылган чүвемни база шак ынчаар кылзыннар дээш, Мен силерге үлегер көргүстүм+. 16Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: чалча бодунуң дээргизинден арта бербес, ону айбылап чоруткан кижиден айбылаткан төлээ база арта бербес+. 17Силер ам ону билир болганыңарда, ынчалдыр күүседип чоруур болзуңарза, амыр-чыргалдыг болур силер»+.

Иисустуң кым Ону садыптарын чугаалааны

(Мф. 26:21-25; Мк. 14:18-21; Лк. 22:21-23)

18«Силерниң шуптуңарның дугайында чугаалавадым: шилип алган улузумну Мен билир мен+. Ынчалза-даа Бижилгениң: „Мээң хлевим чип орган кижи Менче таваңгайын карарты“+ дээн сөстери чогуп бүтсүн. 19Ол бүгү боттаныр бетинде-ле, силерге ол дугайында чугаалап турарым бо. Оон ол бүгү боттаны бергенде, Мени Ол-дур деп бүзүрезиннер дээш, ынчаар кылдым+. 20Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Мээң айбылап чоруткан кижимни хүлээп аар кижи Мени хүлээп ап турары ол, а Мени хүлээп алган кижи Мени айбылап чоруткан Адамны хүлээп ап турары ол+».

21Ону чугаалаан соонда, Иисустуң сагыш-сеткили аажок хөлзеп+, мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: силерниң бирээңер Мени садыптар-дыр».

22Өөреникчилери Ол кымны ынча дээнин аайын тыппайн, удур-дедир кайгажып каап турганнар. 23Иисустуң онза ынак турганы бир өөреникчи+ Ооң чанынга хөлестеп олурган чүве-дир. 24Иисустуң ынчап турар кижизи кымыл дээрзин айтырзын дээш, Симон Пётр демги өөреникчиже имней каапкан.

25Оозу Иисусче ээккеш: «Дээрги! Ол кым ирги?» – деп айтырган.

26Иисус: «Хлеб кескиндизин тавакче суп, шыгыткаш, Мээң тутсуп бээрим кижи ол болур» – деп харыылаан. Оон Ол кескиндини шыгыткаш, Симон Искариоттуң оглу Иудаже сунган. 27Иуда хлеб кескиндизин тудуп аарга, дораан олче эрлик кире берген. Ынчан Иисус аңаа: «Кылыр ужурлуг херээңни дүрген кыл» – дээн. 28Ынчалза-даа хөлестеп олурганнарның аразындан кым-даа Ооң ынча дээн ужурун билбейн барган. 29Иудада акша сугар ниити хааржак бар болганда+, Иисус аңаа: «Биске байырлалга херек чүведен садып каг» – дээн-дир азы ядыыларга кандыг-бир чүведен бээрин айыткан-дыр аа деп, чамдыктары даап бодап каан. 30Иуда кескинди хлебти ап алгаш, дораан үне берген. Дүн дүшкен турган.

Чаа чагыг

31Иуда үне бээрге, Иисус мынча дээн: «Ам Кижи амытан Оглу алдаржый берди. Ооң алдары – Бурганның алдары-дыр+. 32Бурганның алдары Ону дамчыштыр илереп кээр болганда+, Кижи амытан Оглунуң кайы хире өндүр улуун Бурган Боду улуска көргүзүптер. Ийе, дораан-на көргүзүптер. 33Ажы-төлүм! Мен ам силер-биле кады үр турбас мен. Мени дилей бээр силер, ынчаарга Мээң иудейлерге чугаалааным ышкаш, силерге база ынча деп тур мен: Мен кайнаар чоруй баар-дыр мен, силер ынаар чедип шыдавас силер+.

34Чаа чагыгны силерге берип тур мен: бот-боттарыңарга ынак болуңар+. Силерге Мээң ынаам ышкаш, силер база бот-боттарыңарга ынчаар ынак болуңар+. 35Силерниң араңарга ынакшыл-ла турар болза, силерни Мээң өөреникчилерим-дир деп делегейде хамык улус танып алыр».

Пётрнуң ойталаарын Иисустуң өттүр билип чугаалааны

(Мф. 26:31-35; Мк. 14:27-31; Лк. 22:31-34)

36Симон Пётр Иисустан: «Дээрги! Силер кайнаар баарыңар ол?» – деп айтырган.

Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Мээң чоруй баарым черже сен ам Мээң соомдан чоруп шыдавас сен. Ынчалза-даа сөөлүнде чеде бээр сен».

37Пётр Аңаа: «Дээрги! Чүге мен ам Силерни эдерип шыдавазым ол? Мен Силер дээш, амы-тыным-даа бээринге белен мен!»+ – дээн.

38Иисус мынча деп харыылаан: «Мени дээш, амы-тыныңны бээр деп че? Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: аскыр-дагаа алгыргалакта, сен Мени танывас болуп, Менден үш катап ойталаар-дыр сен!»+

14

Адаже баар орук

14^1«Силерниң чүректериңер муңгарап хөлзевезин! Бурганга бүзүрээриңер дег, Меңээ база бүзүреңер!+
2Адамның бажыңында чурттаар чер эмгежок. Ол ындыг эвес турган болза, Мен силерге чүге ону чугаалаар деп мен. Мен силерге турар чер белеткээр дээш, чоруурум бо-дур[*]. 3Ам чорупкаш, силерге турар чер белеткеп кагзымза, дедир чедип келгеш, Мээң турар черимге турзуннар дээш, силерни база Бодумче ап алыр мен+. 4А Мээң кайнаар чоруй баарым орукту билир болгай силер».

5Фома+ Аңаа: «Дээрги! Кайнаар чоруптарыңарны билбес-тир бис. Ынчаарга ол орукту канчап билип алыр бис?» – дээн.

6Иисус: «Мен дээрге орук, алыс шын база амыдырал-дыр мен+. Чүгле Мени таварты дээрден башка, кым-даа Адамга кээп шыдавас – деп харыылаан. – 7Силер Мени билир болзуңарза, Адамны база билген болур силер[*]. Амдан эгелеп, силер Ону билир силер, харын-даа Ону көрген силер».

8Филипп+ Аңаа: «Дээрги! Адаңарны биске көргүзүңерем, биске ол-ла четчир» – дээн.

9Иисус аңаа: «Мен силерниң араңарга мынча үр болдум, а сен Мени билбезиң ол чүве бе, Филипп? Мени көрген кижи Адамны көрген болур+. Сен канчап-ла: „Адаңарны биске көргүзүңерем“ – дээр сен?» – деп харыылаан. 10«Мени – Адам-биле сырый харылзаалыг, а Адамны – Мээң-биле харылзаалыг дээрзинге бүзүревейн тур сен бе?+ Силерге чугаалап турар сөстеримни Бодумнуң өмүнээмден чугаалавайн тур мен: ол дээрге Менде бар Адамның Бодунуң ажыл-херээн чаяап турары ол-дур. 11Мени – Адам-биле сырый харылзаалыг, а Адамны – Мээң-биле харылзаалыг деп, Меңээ бүзүреңер. Мээң сөстеримге бүзүревезиңерзе, кылган ажыл-херээм дээш, Меңээ бүзүреңер+. 12Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Меңээ бүзүрей берген кижи Мээң кылып турарым ажыл-херекти база кылып шыдаар, харын-даа оон артыкты кылыр, чүге дээрге Мен ам Адамче чоруптар-дыр мен+. 13Силер Мээң адым адап, чүнү-даа дилээр болзуңарза, ону шуптузун күүседир мен, ынчан Оглун дамчыштыр Адам алдаржыыр. 14Мээң адым адап, чүнү-даа дилээр болзуңарза, Мен ону күүседир мен»+.

Ыдыктыг Сүлдени аазааны

15«Меңээ ынак болзуңарза, айтыышкыннарым сагыыр силер+. 16Адамдан ынчан дилээримге, Ол силерге кезээ мөңгеде силер-биле кады чоруур өске Болчукчуну бээр+. 17Алыс шынны көргүзүп турар Сүлде – Болчукчу ол-дур. Ону көрбес база билбес болганда, бо делегейниң улузу Ону хүлээп ап шыдавас+. А силер Ону билир силер, чүге дээрге Ол силер-биле кады чоруур база силер-биле тудуш бар+.

18Силерни өскүссүреди каапкаш барбас мен, харын силерже ээп кээр мен. 19Ам бичии болгаш, бо делегейниң улузу Мени оон ыңай көрбейн баар+, ынчалза-даа силер Мени көөр силер. Мен дириг мен, ынчангаш силер база өлбес силер. 20Ол хүн кээрге, Мени – Адам-биле сырый харылзаалыг, силерни – Мээң-биле харылзаалыг, а Мени – силер-биле харылзаалыг дээрзин билип каар силер. 21Кым Мээң айтыышкыннарымны шыгжап алганыл база оларны сагып чоруурул, ол кижи Меңээ ынак болур. Кым Меңээ ынагыл, ол кижиге Мээң Адам база ынак+. Мен база ол кижиге ынак болуп, аңаа Бодумну көргүзер мен».

22Искариот эвес, өске Иуда+ Аңаа: «Дээрги! Силер Бодуңарны бо делегейниң улузунга эвес, а чүгле биске көргүзер деп тур силер бе? Ол чүге ындыгыл?» – дээн.

23Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Кым Меңээ ынагыл, ол Мээң сөзүмнү сагып чоруур. Адам ынчан аңаа ынак апаар, оон Адам-биле кады ол кижиге чеде бергеш, ооң-биле кады чурттай бээр бис+. 24Меңээ ынак эвес кижи Мээң сөстеримни сагывас. А силерниң дыңнап турар өөредииңер болза Мээңии эвес, а Мени айбылап чоруткан Адамныы-дыр. 25Силер-биле кады турар болгаш, Мен ону силерге чугааладым. 26Адамның силерге Мени дээш чорудуп бээри Болчукчу+ – Ыдыктыг Сүлде силерни хамык чүвеге өөредип каар база Мээң силерге чугаалааным бүгү чүвени силерге сагындырар+.

27Мен амыр-тайбыңны силерге арттырдым, силерге бээрим амыр-тайбыңым ол-дур+. Бо делегейниң бээри дег эвес амыр-тайбыңны Мен силерге берип тур мен. Силерниң чүректериңер хөлзевезин, ол ышкаш кортпаңар. 28Мээң силерге: „Силерден чоруптум, оон силерже катап ээп кээр мен“ – дээнимни дыңнадыңар чоп+. Силер Меңээ ынак турган болзуңарза, Мээң ам Адамче чоруптарым дээш, өөрүүр ийик силер. Чүге дээрге Адам Менден өндүр улуг болгай+. 29Ынчангаш ол бүгү боттаны бээрге, Мээң чугаалаан чүвем шын дээрзинге бүзүрезиннер дээш, ол бүгү дугайында, боттанырының бетинде-ле, силерге чугаалап бердим+. 30Мен ам моон соңгаар силер-биле чугаалашпас мен, чүге дээрге бо делегейниң чагырыкчызы чоокшулап кел чор+. Ооң Мени баш билир эргези чок, 31ынчалза-даа Адамга ынаамны бо делегейниң улузу билип алзын дээш, Мен ам Адамның айыткан чүвезин кылыр мен. Тургулаңар, моон чоруулуңар!»

15

Виноград сывы-биле деңнелге

15^1«Мен дээрге ёзулуг виноград сывы мен, а Мээң Адам – виноград ажаакчызы-дыр+. 2Мээң чимис үнмес шупту будуумну Ол одура кезип кааптар+, а чимис үнер будуктарымны, оон-даа хөй дүжүттү берзиннер дээш, арыглап кааптар. 3Мээң силерге медеглээн сөзүмнүң ачызында ам арыгланы берген силер+. 4Силер – Мээң-биле тудуш харылзаалыг болур силер+, а Мен – силер-биле харылзаалыг артып каар мен. Будук боду чайгаар чимистелип, дүжүт бербес, ол сыптың тудуш кезээ болур ужурлуг. Мээң-биле тудуш харылзаалыг артып калбас болзуңарза, силер база боттарыңар дүжүт эккеп шыдавас силер.

5Мен дээрге сып мен, а силер – будуктар силер+. Кым Мээң-биле тудуш харылзаалыг артып каарыл, Мен база ол кижи-биле тудуш харылзаалыг болур мен+, ол ынчан элбек дүжүттү бээр+. Мен чогумда, силер чүнү-даа кылып шыдавас силер. 6А Мээң-биле харылзаа тутпаан кижи – үндүр октаттына берген, кадып калган будук дег. Ындыг будуктарны чыггаш, отче киир октап, өрттедиптер+.

7Силер Мээң-биле тудуш харылзаалыг болзуңарза база Мээң сөстерим силерде бар болза, күзээн-не чүвеңерни ынчан дилеңер, шуптузу бүде бээр+. 8Силер Мээң өөреникчилерим бооп, хөй дүжүттү бээр болзуңарза, Адам улам-на алдаржыыр. 9Адамның Меңээ ынаа дег+, Мен база силерге ынак мен. Мээң ынакшылымга бүргеткеш амыдыраңар! 10Мен Адамның айтыышкыннарын сагааш, Ооң ынакшылынга бүргеткен амыдырап чоруурум бо. Силер база айтыышкыннарым сагыыр болзуңарза, Мээң ынакшылымга бүргеткеш амыдыраар силер. 11Мээң өөрүшкүм силернии болзун дээш база өөрүшкүңер эгээртинмес долу болзун дээш, Мен ону силерге чугааладым+. 12Мээң силерге ынаам ышкаш, бот-боттарыңарга ынак болуңар. Мээң силерге чагыым ол-дур+. 13Бодунуң эш-өөрү дээш амы-тынын бээр кижиниң ынакшылындан дээди ынакшыл чок+. 14Мээң силерге айтыышкын кылдыр берген чүүлүмнү сагып чоруур болзуңарза, Мээң эш-өөрүм боор силер»+.

Иисус болгаш бүзүрээн кижи

15«Мен ам силерни чалчалар деп адавастай бердим, чүге дээрге чалча кижи ооң дээргизи чүнү кылып турарын билир эвес. Харын Мен силерни эш-өөрүм деп ададым, чүге дээрге Адамдан дыңнааным бүгү чүүлдү силерге чугаалап бердим+. 16Силер Мени шилип албаан силер, харын бо делегейге чоруур кылдыр база кажан кезээде артар дүжүдүн бээр кылдыр хүлээндирип, силерни Мен Бодум шилип алдым. Ынчан Мээң адым адап, чүнү-даа дилээриңерге, Адам силерге дөгерезин бээр+. 17Мээң силерге чагыым бо-дур: бот-боттарыңарга ынак болуңар!»+

Бүзүрээн кижи болгаш бо делегей

18«Бо делегейниң улузу силерни көөр хөңнү чок болур болза, оларның баштай Мени көөр хөңнү чок апарганын сактып чоруңар+. 19Силер бо делегейге хамааржыр турган болзуңарза, ол силерге бодунуң улузунга дег ынак болур ийик. Ынчалза-даа силер бо делегейге хамаарышпас силер, чүге дээрге Мен силерни шилип алгаш, бо делегейден аңгыладым+, ол дээш, бо делегей силерни көөр хөңнү чок-тур. 20„Чалча бодунуң дээргизинден арта бербес“ – деп силерге чугаалаан сөзүмнү сактып чоруңар+. Мени истеп-сүрүп турганда, силерни база истеп-сүре бээр+. Мээң сөстеримни сагып чорааннар болза, силерниин база сагыырлар. 21Мээң улузум бооруңарга, бо делегейниң улузу силерге ол бүгүнү кылыр, чүге дээрге олар Кым Мени айбылап чорутканын билбес-тирлер. 22Мен бо делегейже келбээн азы олар-биле чугаалашпаан болзумза, олар бачыды дээш буруудавас ийик. А ам оларда бачыды дээш агартыныг чок-тур+. 23Мени көөр хөңнү чок кижи Адамны база көөр хөңнү чок+. 24Өске кымның-даа кылып шыдавазы ажыл-херекти Мен оларның аразынга кылбаан болзумза, олар бачыды дээш буруудавастар ийик. А ам олар ажыл-херээмни көргеш-даа+, дөмей-ле Мени база Адамны көөр хөңнү чок-турлар. 25Ынчангаш оларның ыдыктыг хоойлузунда: „Мени чылдагаан чок черге көөр хөңнү чок апарганнар“+ деп бижээн чүүл чогуп бүткени ол».

Бүзүрээн кижи болгаш Сүлде

26«Мээң силерже Адамның чанындан чорудуптарым, Адамдан үнүп турар алыс шынның Сүлдези болур Болчукчу чедип кээр+. Ол Мээң дугайымда херечилээр+. 27Силер база Мээң херечилерим силер+, чүге дээрге эң эгезинден-не Мээң-биле кады турган силер».

16

Истеп-сүрүүшкүннер дугайында сагындырыг

16^1«Мен ол бүгүнү силерниң бүзүрелиңер чайгыла бербезин дээш чугааладым. 2Силерни синагогалардан үндүр сывыртаптар+. Силерни өлүрген улус ооң-биле Бурганга бараан болуп турарывыс ол деп бодай бээр ындыг безин үе чедип кээр+. 3Олар силерни ынчалдыр аажылай бээр, чүге дээрге Адамны-даа, Мени-даа билбес-тирлер+. 4Ындыг үе чедип кээрге, Мээң силерге ол дугайында чугаалап турганымны сагынзыннар дээш, ол бүгүнү Мен силерге чугааладым+».

Ыдыктыг Сүлдениң ажыл-херээ

«Силерге ол бүгүнү эң эгезинде чугаалаваан мен, чүге дээрге силер-биле кады турган мен. 5А ам Мени айбылап чоруткан Адамче чоруурум ол-дур+. Ынчалза-даа силерниң кайыңар-даа Менден: „Кайнаар баарыңар ол?“ – деп айтырбас-тыр. 6Мээң сөстеримни дыңнааныңар соонда, чүректериңерни муңгарал дола берген-дир. 7Ынчалза-даа Мен силерге алыс шынны чугаалап тур мен: Мен чоруй барзымза, силерге ачы-дузалыг болур. Чүге дээрге Мен чорбазымза, Болчукчу силерге келбес, а чорупсумза, Ону силерже ыдыптар мен+. 8Оон Ол чедип келгеш, бачыт, чөптүг-шынныг чорук база Бурганның шииткели деп чүл ол дээрзин бо делегейниң улузунга көргүзүп, оларны сойгалаар. 9Бачытты бо делегейниң улузу шын билбес-тир – олар Меңээ бүзүревес болгай+. 10Чөптүг-шынныг чорукту олар шын билбес-тир – Мен ам Адамче чоруй баар болгай мен, силер ам Мени көрбес силер. 11Шииткелди база олар шын билбес-тир – бо делегейниң чагырыкчызы шииттирип алган болгай+.

12Оон-даа хөй чүвени силерге чугаалаар дээн мен, ынчалза-даа ам ону угаап шыдаар хире эвес-тир силер. 13Алыс шынның Сүлдези чедип келгеш+, силерни алыс шынче баар орук-биле эдерти бээр+. Ол Бодунуң өмүнээзинден чугаалавас, а чүгле дыңнаан чүвезин силерге дамчыдар болгаш чүү болурун чугаалап бээр. 14Ол Мени алдаржыдар, чүге дээрге чугаалаар бүгү чүвезин Менден алгаш, силерге дамчыдып бээр-дир. 15Адамда бар бүгү чүве Мээңии-дир+. Ынчангаш Сүлдениң Менден алгаш, силерге дамчыдып бээрин чугааладым. 16Удатпайн, силер Мени көрбейн баар силер+, оон көңгүс үр болбайн, катап көре бээр силер»[*].

Өөреникчилерниң ажыг-шүжүү өөрүшкүже шилчий бээр

17Иисустуң өөреникчилериниң чамдыызы ынчан аразында: «„Удатпайн, силер Мени көрбейн баар силер, оон көңгүс үр болбайн, катап көре бээр силер“ база „Мен Адамче чоруурум бо-дур“ – дээш, биске Ооң чүнү элдээртип турары ол? 18А: „Удатпайн“ – деп, ол чүү дээри ол? Бис Ооң чүнү чугаалаанын билбес-тир бис» – деп чугаалажып турганнар.

19Оларның чүнү айтырар деп бодаанын Иисус билир турган. Ынчангаш оларга мынча дээн: «Мээң: „Удатпайн, силер Мени көрбейн баар силер, оон көңгүс үр болбайн, катап көре бээр силер“ – дээш, чүнү элдээрткеним ол боор деп, бот-боттарыңардан айтыржып тур силер бе? 20Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: силер ыглап-сыктап база кажыыдай бээр силер, а бо делегейниң улузу ол өйде өөрүп-хөглей бээр. Силер муңгараар силер+, ынчалза-даа силерниң муңгаралыңар өөрүшкүже шилчий бээр. 21Херээжен кижи божуур деп баргаш, муңгарай бээр, чүге дээрге ооң хилинчек көөр үези келген-дир+. Ынчалза-даа чаш төлүн божуп алганда, өртемчейге кижиниң төрүттүнгени дээш өөрээнинден, хилинчээн уттуптар. 22Силер ам шак-ла ындыг муңгаралга алыскан-дыр силер, ынчалза-даа Мен силерни база катап көрүп каарымга, силерниң чүрээңер өөрүй бээр+, а ол өөрүшкүңерни кым-даа силерден хунаап ап шыдавас. 23Ол хүн кээрге, Менден чүнүң-даа дугайында айтырбас силер. Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Мээң адым адап, Адамдан чүнү-даа дилээр болзуңарза, Ол силерге дөгерезин бээр+. 24Мынчага дээр силер Мээң адым адап, чүнү-даа дилевээн силер. Дилеңер, оон алыр силер, силерниң өөрүшкүңер эгээртинмес долу болур»+.

Мен бо делегейни тиилээн мен

25«Амдыгаа дээр Мен силерге элдээртиглиг чугаалар дузазы-биле чугаалап келдим. Ынчалза-даа силерге Адамның дугайында, элдээртиглиг чугаалар чокка, ажыы-биле чугаалай бээрим үе-шаг кел чор+. 26Ол хүн кээрге, Мээң адым адап, Оон дилеңер. А Мен силер дээш Адамдан ээрежип дилээримни чугаалавайн тур мен, 27Адам Боду-ла силерге ынак. Силер Меңээ ынак апаргаш, Мээң Бургандан келгенимге бүзүрээн бооруңарга, Ол силерге ынак+. 28Мен Адамдан чоруткаш, бо делегейге чедип келдим, а ам бо делегейни каапкаш, база катап Адамче чоруурум бо-дур»+.

29Ооң өөреникчилери Аңаа мынча дээн: «Силер ам кандыг-даа элдээртиглиг чугаа чокка, ажыы-биле чугаалап тур силер. 30Силерниң хамык чүвени билириңерни база Силерден кымның-даа айтырыг салырын хереглевезиңерни ам билип тур бис+. Ынчангаш Бургандан келгениңерге бүзүрей бердивис».

31Иисус оларга мынча дээн: «Ам-на бүзүредиңер бе?! 32Силер шуптуңар Мени чааскаандырзымны каапкаш+, чүк санай тарай маңнажы бээриңер үе мыя бо келди, харын мырыңай дүжүп келди. Ынчалза-даа Мен херек кырында чааскаан эвес мен, чүге дээрге Адам Мээң-биле кады болгай+. 33Мээң-биле харылзааңар силерге амыр-тайбыңны берзин дээш+, Мен силерге бо бүгүнү чугааладым. Силерни бо делегейде качыгдал манап турар, ынчалза-даа туттунуңар: Мен бо делегейни тиилээн мен!»+

17

Иисустуң өөреникчилери дээш мөргүлү

17^1Ону чугаалааш, Иисус карактарын дээрже углай көрүнгеш+, мынча дээн: «Адам! Шаг-үем чедип келди+. Оглуң Сени алдаржыдып шыдазын дээш, Оглуңнуң алдарын улуска көргүс+. 2Ол Сээң Аңаа бүзүреп хүлээткен улузуңнуң шуптузунга мөңге амыдыралды берзин дээш, Сен Аңаа бүгү кижи төрелгетенни чагырар эргени бердиң+. 3А мөңге амыдырал дээрге-ле дың чаңгыс алыс шын Бурган болур Сени база Сээң айбылап чорутканың Иисус Христосту билип алыры болгай. 4Сээң Меңээ кылзын дээш дааскан ажыл-херээңни күүсеткеш, Мен Сени чер кырынга алдаржыттым. 5О, Адам, бо өртемчей бодарап тывылбаанда-ла+, Мен Сээң-биле кады турумда, эдилеп чорааным Сээң өндүр чырыың-биле Мени ам алдаржыдып көр.

6Сээң бо делегейден алгаш, Меңээ хүлээдип берген улузуңга Сээң адыңны ажыдып бердим. Олар Сээң улузуң болуп чораан, оон Сен оларны Меңээ хүлээдип бердиң. Олар Сээң сөзүңнү дыңнаар-дыр. 7Сээң Меңээ бергениң хамык чүүл Сенден үнген дээрзин олар ам-на билип алды. 8Чүге дээрге Сээң Меңээ берген сөстериңни оларга дамчыттым. Улус оларны хүлээп алгаш, Мээң Сенден келгенимни ылап деп билип кааннар база Мени Сээң айбылап чорутканыңга бүзүрей бергеннер+. 9Мен олар дээш, мөргүп тур мен+. Бо делегейде шупту улус дээш эвес, а чүгле Сээң Меңээ берген улузуң дээш, мөргүп тур мен, чүге дээрге олар Сээң улузуң болгай. 10Меңээ хамааржыр бүгү улус – Сээңии, а Сеңээ хамааржыры – Мээңии болгай+. Мен оларны дамчыштыр алдаржый берген мен+. 11Мен ам бо делегейде эвес мен, Мен Сенче чоруптум, а олар бо делегейге артып каар. Ыдыктыг Адам! Бистиң тудуш чаңгызывыс ышкаш+, олар база чаңгыс эптиг болзун дээш, Меңээ бергениң Бодуңнуң адыңның күжү-биле оларны кадагалап көр. 12Мен олар-биле кады бо делегейге тургаш, Меңээ бергениң Бодуңнуң адыңның күжү-биле оларны кадагалап чордум. Ол улусту кадагалап шыдадым-даа+: Бижилгениң сөзү боттанзын дээш, өлүп чидер чолга онаашкан чүгле чаңгыс кижиден аңгыда+, оларның кайызы-даа өлүп читпеди+.

13А ам Сенче дедир чоруурум бо-дур. Мээң өөрүшкүм оларның чүректеринге эгээртинмес долу бар болзун дээш+, амдыызында бо делегейге тургаш, ол бүгүнү чугааладым. 14Мен оларга Сээң сөзүңнү дамчыттым, ынчангаш бо делегейниң улузу оларны көөр хөңнү чок апарган, чүге дээрге Мээң бо делегейден эвезим ышкаш, олар база бо делегейден эвес болгайлар+. 15Сээң оларны бо делегейден алгаш баарыңны дилевейн тур мен, харын оларны бузуттан камгалаарыңны дилеп тур мен+. 16Мээң бо делегейден эвезим ышкаш, олар база бо делегейден эвес-тирлер. 17Оларны Бодуңнуң алыс шының-биле ыдыктап көр: Сээң сөзүң дээрге-ле алыс шын ол-дур+. 18Мени бо делегейже айбылап чорутканың ышкаш, Мен база оларны шак ынчаар бо делегейже айбылап чоруттум+. 19Олар база Сээң ылап шын улузуң болзун дээш, Мен Бодумну Сеңээ бүрүнү-биле бараан болурунга хүлээдип тур мен.

20Чүгле олар дээш эвес, харын оларның өөредиин дамчыштыр Меңээ бүзүрей бээр бүгү улус дээш база дилеп тур мен. 21Олар шупту чаңгыс эптиг болзуннар: Адам Сээң – Мээң-биле сырый харылзаалыың, а Мээң – Сээң-биле харылзаалыым дег, олар база шак ынчаар Бис-биле сырый харылзаалыг болзуннар. Бо делегейниң улузу Мени Сээң айбылап чорутканыңга бүзүрезин. 22Бистиң тудуш чаңгызывыс дег, олар база ындыг тудуш чаңгыс болзуннар дээш, Меңээ бергениң өндүр бедик байдалды+ Мен оларга база берип каан мен. 23Мен – олар-биле сырый харылзаалыг мен, а Сен – Мээң-биле харылзаалыг сен. Мени Сээң айбылап чорутканыңны база, Меңээ ышкаш, оларга ынааңны бо делегейниң улузу билип алзын дээш, олар база бүрүнү-биле тудуш чаңгыс болзуннар!

24Адам! Сээң Меңээ берген улузуң Мээң турар черимге Мээң-биле кады турарын күзеп тур мен+. Бо өртемчей чаяаттынар мурнунда-ла, Сен Меңээ ынак турдуң, ынчангаш Сээң Меңээ бергениң өндүр бедиимни олар көрзүн. 25Чөптүг-шынныг Адам!+ Бо делегейниң улузу Сени билбейн барган+. Ынчаарга Мен Сени билир мен, а Меңээ бүзүрээннер Мени Сээң айбылап чорутканыңны билирлер. 26Сээң Меңээ ынакшылың дег+, шак ындыг ынакшыл оларга турзун дээш база Мээң олар-биле сырый харылзаалыг болурум дээш, Мен Сээң адыңны оларга ажыдып берген мен база ам-даа ажыдар мен».

18

Иуданың Иисусту садыпканы

(Мф. 26:47-56; Мк. 14:43-50; Лк. 22:47-53)

18^1Адазынга ынчаар мөргүп алгаш, Иисус Бодунуң өөреникчилери-биле кады Кедрон суунуң аккан шынаазының ындынче, сесерликтиг черже чорупкан+. Ол сесерликче Бодунуң өөреникчилери-биле кады кире берген. 2Саттыныкчы Иуда ол черни билир турган, чүге дээрге Иисус Бодунуң өөреникчилери-биле кады аңаа болганчок-ла чыглыр турган чүве-дир+. 3Ынчангаш Иуда рим шериглерни база Бурганның дээди бараалгакчыларының болгаш фарисейлерниң чорутканы таңныылдарны эдертип алгаш, ынаар чеде берген+. Олар шупту деңнерлиг, чырыткыларлыг болгаш ок-чепсектиг болган.

4Иисус Боду-биле чүү болурун дөгерезин билир болгаш+, оларже уткуй үнгеш: «Кымны дилеп чор силер?» – деп айтырган+.

5Олар: «Назарет чурттуг Иисусту» – деп харыылааннар.

Иисус оларга: «Мен-дир мен» – дээн. Саттыныкчы Иуда база олар-биле кады турган. 6Иисус оларга: «Мен-дир мен» – деп чугаалаптарга, олар аткаар баскаш, черже доңгая кээп дүшкеннер[*].

7Ол: «Кымны дилеп чор силер?» – деп база катап айтырган.

Олар: «Назарет чурттуг Иисусту» – дээннер.

8Иисус мынча деп харыылаан: «„Мен-дир мен“ деп силерге чугааладым чоп. Мени дилеп чоруур болзуңарза, бо улуска дегбейн, салып чорудуптуңар». 9(Иисустуң: «Адам, Меңээ берген улузуңнуң аразындан Мен кымны-даа чидирбедим» – дээн сөзү ынчаар боттанган.)+

10Симон Пётр хылыштыг чораан болгаш+, оозун ушта тырткаш, Бурганның дээди бараалгакчызының чалчазының оң талакы кулаан одура шаапкан. Чалчаның адын Малх дээр чүве-дир. 11Ынчалза-даа Иисус Пётрга мынча дээн: «Хылыжың хыннап ал! Бо үлүг-дашканы Меңээ Адам берди. Таанда-ла Мен ону ишпес мен бе?+»

Иисусту тудуп хоругдааны

(Мф. 26:57-58; Мк. 14:53-54; Лк. 22:54)

12Рим шериглер болгаш оларның баштыңчызы база иудей таңныылдар ынчан Иисусту туткаш, Ооң холдарын хүлүп алганнар. 13Оон Ону баштай Аннага чедире бергеннер. Анна болза ол чылын Бурганның дээди бараалгакчызы турган Каиафаның каты чүве-дир+. 14«Бүгү чон дээш, чаңгыс кижиниң өлү бергени дээре» деп, иудейлерге сүме каткан Каиафа ол турган+. 15Иисусту Симон Пётр болгаш өске бир өөреникчи эдерип чораан. Ол өөреникчини Бурганның дээди бараалгакчызы таныыр турган, ынчангаш ол Иисус-биле кады Бурганның дээди бараалгакчызының коданынче кире берген.

Пётрнуң Иисустан ойталааны

(Мф. 26:69-70; Мк. 14:66-68; Лк. 22:55-57)

16А Пётр даштыгаа, хаалга чанынга туруп калган. Бурганның дээди бараалгакчызының таныыры демги өөреникчи оон үнүп келгеш, хаалгачы уруг-биле чугаалашкаш, Пётрну иштинче киире берген. 17Хаалгачы чалча уруг ынчан Пётрга: «Сен база ол Кижиниң өөреникчилериниң бирээзи эвес сен бе?» – дээн.

Пётр: «Чок» – деп харыылаан. 18Соок боорга, чалчалар болгаш таңныылдар от ужудуп алгаш, чыннып турганнар. Пётр база-ла олар-биле кады чыннып туруп алган.

Иисусту байысааганы

(Мф. 26:59-66; Мк. 14:55-64; Лк. 22:66-71)

19Бурганның дээди бараалгакчызы Иисусту Ооң өөреникчилериниң болгаш өөредииниң дугайында байысаай берген. 20Иисус аңаа: «Мен бүгү улуска ажыы-биле чугаалап турдум+. Мен кезээде хамык иудейлерниң үргүлчү чыглыр черлери – синагога болгаш Бурганның өргээзинге өөредип турдум. Мен ажыт-чажыт чокка суртаалдап турдум. 21Чүге Мени байысаап тур силер? Мээң чүнү чугаалап турганымны дыңнаан улустан айтырыңар. Мээң чугаалап турган чүвемни олар билир-ле болгай» – деп харыылаан.

22Иисус ону чугаалаптарга, чанынга турган бир таңныыл Ооң чаагынче дажыпкаш+: «Бурганның дээди бараалгакчызы-биле Сээң канчаар чугаалажып турарың ол?» – дээн+.

23Иисус аңаа: «Мен соора барган болзумза, кижи бүрүзүнге соора барганымны көргүс, а шынын чугаалаан болзумза, Мени чүге дажыырың ол?» – дээн.

24Анна Иисусту хүлүглүг хевээрзин Бурганның дээди бараалгакчызы Каиафаже чорудупкан.

25Симон Пётр чылынмышаан хевээр турган. Ынчан улус оон: «Сен база Ооң өөреникчилериниң бирээзи эвес сен бе?» – деп айтырганнар.

Ол ойталап: «Чок» – дээн.

26Пётрга кулаан одура шаптырткан+ кижиниң төрели болур, Бурганның дээди бараалгакчызының база бир чалчазы ынчан: «Мен сени сесерликке, Ооң-биле кады туруңда көрген эвес ийик мен бе?» – дээн.

27Пётр база катап ойталап каапкан. Оон дораан-на аскыр-дагаа алгыра берген+.

Иисус рим чагырыкчы Пилаттың мурнунда

(Мф. 27:1-2, 11-14; Мк. 15:1-5; Лк. 23:1-5)

28Эртен эрте Иисусту Каиафадан рим чагырыкчының ордузунга чедире бергеннер. Арыг эвес апарбас дээш+, ёзулал сагып, иудей эрге-чагырга улузу ордуже кирбээн, а олар ынаар кире берген болза, Хосталыышкын байырлалының чемин чип шыдавас апаар турган+. 29Ынчангаш Пилат+ оларга уткуй үнүп келгеш: «Силер Бо кижини чүү дээш буруудадып тур силер?» – деп айтырган.

30Олар аңаа: «Ол чүнү-даа үүлгетпээн болза, бис Ону силерге эккелбес ийик бис» – деп харыылааннар.

31Пилат оларга: «Силер Ону боттарыңар алгаш, хоойлуңар ёзугаар шиидиңер» – дээн.

Иудейлер аңаа: «Кымны-даа өлүрүп шаажылаар эргевис чок» – деп удурланганнар. 32(Иисустуң Бодунуң кандыг өлүм-биле өлүрүн баш удур чугаалаан сөстери ынчаар боттанганы ол)+.

33Пилат ынчан ордузунче дедир кире бергеш, Иисусту кый деп алгаш: «Сен иудей хаан сен бе?» – деп айтырган+.

34Иисус: «Ону силер бодуңар ынча дидиңер бе азы силерге Мээң дугайымда өске улус чугаалады бе?» – деп удур айтырган.

35Пилат мынча деп харыылаан: «Мен иудей-дир мен бе? Сээң-не чуртташтарың база Бурганның дээди бараалгакчылары Сени меңээ тудуп эккелди чоп. Чүнү үүлгеткен кижи сен?»

36Иисус: «Мээң Чагыргам бо делегейден эвес чүве+. Мээң Чагыргам бо делегейден турган болза, албатыларым иудейлерге Мени тудуп бериптезин дээш болчуп, сокчурлар ийик. Чок, Мээң Чагыргам моон эвес» – деп харыылаан.

37Пилат Аңаа: «Ынчаарга Сен черле хаан ышкажың чүл?» – дээн.

Иисус мынча деп харыылаан: «Мени хаан деп, силер бодуңар чугаалап тур силер. Мен алыс шынны херечилээр дээш+ төрүттүндүм база ол дээш, бо делегейге чедип келдим. Алыс шынга хамааржыр кым-даа болза, Мээң үнүмнү дыңнап турар»+.

38Пилат Иисустан: «Алыс шын деп ол чүңүл?» – деп айтырган.

Ону чугаалааш, Пилат база катап иудейлерже үнүп келгеш, оларга мынча дээн: «Мен бо кижиниң кандыг-даа кем-буруузун тыппас-тыр мен+. 39Силерниң ёзу-чаңчылыңар ёзугаар, Хосталыышкын байырлалы кээрге, силерге бир херектенни хостап бээр ужурлуг мен. „Иудей хаанны“ силерге хостап берейн, күзеп тур силер бе?»+

40Олар харыызынга база катап: «Ону эвес! Варавваны!» – деп алгыржып үнгеннер. Варавва дээрге дээрбечи кижи чүве-дир.

19

Иисусту өлүрер деп шииткени

(Мф. 27:15-31; Мк. 15:6-20; Лк. 23:13-25)

19^1Пилат ынчан: «Иисусту аппаргаш, кымчылаңар!» – деп дужааган. 2Шериглер тенниг харагандан оваадай өрээш, Ооң бажынга салгаш, хааннар кедер хүрең-кызыл хепти Аңаа кедирип кааннар. 3Олар Иисустуң чанынга кээп: «Иудей хаан алдаржызын!» – дээш, Ооң чаагынче дажып турганнар.

4Пилат база катап үнүп келгеш, иудейлерге: «Бо кижиниң кандыг-даа кем-буруузун тыппаанымны билзиннер дээш+, мен Ону силерниң мурнуңарже үндүрүп келдим» – дээн. 5Ынчан Иисус тенниг харагандан өрээн оваадайлыг база хааннар кедер хүрең-кызыл хептиг үнүп келген. Пилат оон оларга: «Ол бо-дур!» – дээн.

6Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш таңныылдар Ону көрүп кааш-ла: «Ону хере шаап шаажылаңар! Хере шавыңар!» – деп алгыржы бергеннер.

Пилат оларга: «Ону боттарыңар алгаш, хере шаап каңар, чүге дээрге мен Ооң кем-буруузун тыппадым» – дээн.

7Иудейлер аңаа: «Бисте ыдыктыг хоойлу бар, а ону барымдаалаар болза, Ол өлүр ужурлуг, чүге дээрге Ол Бодун Бурганның Оглу мен+ дээн-дир» – деп удурланганнар+.

8Пилат ону дыңнааш, коргары дам барган. 9Оон өргээзинче катап кире бергеш, Иисустан: «Кайыын келген сен?» – деп айтырган. Ынчалза-даа Иисус аңаа харыы бербээн+. 10Пилат Аңаа: «Мээң-биле чугаалажыр хөңнүң чогул бе? Сени хере шаап каар-даа эргениң база Сени салып чорудуптар-даа эргениң Менде барын билбезиң ол бе?» – дээн.

11Иисус: «Өрүтен силерге бербээн болза, силерге Мээң бажым билир кандыг-даа эрге турбас ийик. Ынчангаш кым Мени силерге садыпкан ийик, ол кижиниң бачыды силерниинден улуг болур»+ – деп харыылаан. 12Ону дыңнаан ояар, Пилат Иисусту хостап салыптар дээш кызыдып эгелээн. Ынчалза-даа иудейлер алгыржып-ла турган: «Ону хостап салыптар болзуңарза, силер императорнуң өңнүү эвес-тир силер. Бодун „Хаан мен“ деп турар кижи бүрүзү – императорга удур тура халаан кижи-дир!»+

13Пилат ол сөстерни дыңнап кааш, Иисусту дашкаар үндүртү бергеш, «Даш бедигээш» азы еврей дылда «Гаввафа» дээр черде шииткел олудунга олуруп алган. 14Ынчан Хосталыышкын байырлалының бүдүүзү, дүъш үези турган. Пилат иудейлерге: «Силерниң хааныңар бо-дур!» – дээн.

15Олар: «Ооңарны ырадыңар! Ырадыңар! Ону хере шаап шаажылаңар!» – деп алгыржы бергеннер.

Пилат оларга: «Силерниң хааныңарны хере шавар кижи мен бе?» – дээн.

Бурганның дээди бараалгакчылары: «Императордан өске хаан бисте чок» – деп харыылааннар+.

16Пилат ынчан Ону хере шавары-биле ам-на оларга хүлээдип берген. Шериглер Иисусту алгаш барган.

Иисусту хере шаап шаажылааны

(Мф. 27:32-44; Мк. 15:21-32; Лк. 23:26-43)

17Иисус хоорайдан Бодунуң белдир-ыяжын чүктеп алган үнгеш, «Баш сөөгү» азы еврей дылда «Голгофа» дээр черге чедип келген. 18Шериглер Ону аңаа белдир-ыяшка хере шаап кааннар. Иисус-биле кады өске ийи кижини база – Ону ортузунга, а оларны Ооң ол-бо талазынга хере шаап каан турган. 19Пилат самбырага бижик бижиткеш, белдир-ыяшка быжыглазын деп дужааган. Ында: «Назареттен Иисус – иудей хаан» – деп бижээн болган. 20Ол бижикти хөй иудейлер номчаан, чүге дээрге Иисусту хере шапкан чер хоорайдан ырак эвес турган кадында+, үш аңгы: еврей, латин, грек дылдарда бижээн болган.

21Иудейлерниң дээди бараалгакчылары Пилатка: «„Иудей хаан“ деп эвес, а „Ол иудей хаан мен деп адаттынган“ деп бижиңер» – дээннер.

22Пилат: «Чүнү бижээн-дир мен, ону бижидим» – деп харыылаан.

23Иисусту хере шапкан соонда, шериглер Ооң каъттангы хевин ап алгаш, шериглерниң саны-биле дөрт кезекке үлежип алганнар. Ол ышкаш хөйлеңин база ап алганнар. А хөйлеңин даарашкы чокка, бүдүнү-биле аргаан болган. 24Ынчангаш бот-боттарынга: «Ону ора сокпаалы, ооң орнунга кымныы болур эвес деп, үлүг тыртаалы» – дишкеннер. (Бижилгениң: «Хептеримни аразында үлежип алганнар, хөйлеңим алыр дээш үлүг тыртып турганнар»+ дээн сөстери ынчаар боттанганы ол.) Шериглер ону ол олчаан күүсеткен.

25Иисустуң белдир-ыяжының чанынга Ооң авазы, авазының дуңмазы, Клеопаның+ кадайы Мария болгаш Мария Магдалина+ олар турган. 26Иисус авазын база ооң чанынга турган Бодунуң онза ынак өөреникчизин+ көрүп кааш, авазынга: «Силерниң оглуңар бо-дур, авай!» – дээн. 27А өөреникчизинге: «Сээң аваң бо-дур!» – дээн. Оон бээр-ле демги өөреникчи Марияны бажыңынга тургузуп алган.

Иисустуң өлүмү

(Мф. 27:45-56; Мк. 15:33-41; Лк. 23:44-49)

28Бүгү чүве ам боттанганын билир болгаш, Иисус: «Суксаарымны!» – дээн. Бижилгениң сөзү ынчаар боттанганы ол+. 29Ол черге ажыг араганы долдур куткан сава турган. Шериглер суг сиңирер губканы ажыг арага-биле өттүргеш, шиш өрген бажынга кедиргеш, Ооң эрнинге чедире бергеннер. 30Иисус араганы ижипкеш: «Боттаны берди!» – дээн. Оон Ооң амы-тыны үстү бээрге, бажы халаш дээн.

31Ол хүн амыр-дыш хүнүнге белеткел хүнү болган. Амыр-дыш хүнүнде белдир-ыяштарга мөчү-сөөктер астынып артарын иудейлер күзевээн+, артында-ла ол амыр-дыш хүнүнде улуг байырлал эртер турган. Ынчангаш олар шаажылаттырганнарның чодаларын сый шапкылааш, мага-боттарын белдир-ыяштардан дүжүрүп алырын Пилаттан дилээннер. 32Шериглер чеде бергеш, баштай Иисус-биле кады хере шаптырткан бир кижиниң, оон өскезиниң чодаларын сый шаап кааннар. 33А Иисуска чеде бээрге, Ол дем-не өлүп калган болган, ынчангаш олар Ооң чодаларын сый шаппайн барган. 34Ынчалза-даа шериглерниң бирээзи чыда-биле Ооң быктын өттүр шанчыптарга, балыгдан хан биле суг төктү берген+. 35(Ол бүгүнү суглуг караа-биле көрген кижи, силерни бүзүрезин дээш, чугаалап турары бо. Ооң херечилели алыс шынныг+, ол шынын чугаалаанын билир.) 36Бижилгениң: «Ооң сөөктери сыктырбас»+ дээн сөстери ынчаар боттанганы ол+. 37А Бижилгениң өске черинде мынча деп турар: «Олар өттүр шанчып алганы Кижиже көөрлер»+.

Иисусту орнукшутканы

(Мф. 27:57-61; Мк. 15:42-47; Лк. 23:50-56)

38Иисустуң өөреникчизи болур, ынчалза-даа иудей эрге-чагыргадан корткаш+, оозун чажырар чораан Аримафея чурттуг Иосиф дээрзи ооң соонда Пилаттан Иисустуң мага-бодун дүжүрүп алыр чөпшээрел дилээн. Пилат чөпшээрээрге, Иосиф баргаш, Ооң мага-бодун алгаш барган. 39Иисуска бир-ле катап дүне кээп чораан Никодим+ база чедип келгеш, чүс литра[*] деңзилиг мирра+ биле алоэ холуксаазы чаагай чыттыг үс эккелген. 40Олар оон Иисустуң мага-бодун алгаш, иудейлерниң өлген кижи орнукшудар чаңчылы ёзугаар, Ону чаагай чыттыг үс сиңирген чуга пөс шывыглар-биле ораап кааннар+. 41Ооң хере шаптырган черинге сесерлик турган, а ол сесерликке ам дээрезинде кымны-даа ажааваан чаа чевег-куй турган+. 42Амыр-дыш хүнүнүң бүдүүзү боорга, куй база чоок боорга, Иисусту аңаа ажаап кааннар.

20

Иисустуң катап дирилгени

(Мф. 28:1-10; Мк. 16:1-8; Лк. 24:1-12)

20^1Улуг-хүн эртенинде, ам-даа караңгы турда, Мария Магдалина+ чевег-куйга чедип келгеш, көөрге, куй аксы дуглаан дашты чайладыр чууп каан болган. 2Ол маңнап чоруткаш, Симон Пётрга база Иисустуң онза ынак турганы өске өөреникчиге+ баргаш, оларга: «Дээргивисти чевег-куйдан алгаш барып-тырлар! Ону ам кайда салганын билбес-тир бис» – дээн.

3Пётр биле өске өөреникчи доп-дораан чевег-куйже чорупканнар. 4Олар ийилээн маңнажыпкан, ынчалза-даа өске өөреникчи Пётрдан дүрген чүгүрген болгаш, чевег-куйга баштай четкен. 5Ол доңгайып бакылааш, чыткан шывыгларны көрүп каан, ынчалза-даа чевег-куйже кирбээн. 6Ооң соон дарый Симон Пётр маңнап келген. Ол дораан-на чевег-куйже киргеш, чүгле чыткан шывыгларны 7база Ооң бажынга чораан орнукшудулга аржыылын көрүп каан. Аржыылды шывыглар-биле кады эвес, а дүргеш, аңгы черде салып каан чыткан. 8Баштай маңнап келген өске өөреникчи база ынчан чевег-куйже кирип келген. Ол бүгү чүвени көргеш, бүзүрей берген. 9(Ынчалза-даа Христостуң өлүглер аразындан катап дирлир ужурлуун чугаалаан Бижилгени олар ам-даа билбейн турган.)+
10Өөреникчилер оон чана бергеннер.

Иисустуң Мария Магдалинага көзүлгени

(Мк. 16:9-11)

11А Мария чевег-куй даштынга ыглап турган. Ыглавышаан, ол чевег-куйже доңгайып бакылапкаш, 12Иисустуң мага-боду чыткан черде – бирээзи Ооң бажының, а өскези буттарының орнунда олурар – дээрниң ак хептиг ийи төлээзин көрүп каан+. 13Олар оон: «Дуңмай, чүге ыглап тур сен?» – деп айтырганнар.

Мария оларга: «Мээң Дээргимни алгаш барып-тырлар. Ону ам кайда салганын билбес-тир мен» – деп харыылаан.

14Ол ынча дээш, хая көрүнгеш, бодунуң мурнунда Иисустуң турарын көрүп каан. Ынчалза-даа ол Ону танываан+. 15А Иисус аңаа: «Дуңмам! Чүге ыгладың? Кымны дилеп чор сен?»+ – дээн. Айтырыг салган кижи сесерлик ажаакчызы-дыр деп бодааш, Мария Аңаа: «Хайырааты! Ону аппарган болзуңарза, кайда салганыңарны чугаалаңар, мен Ону барып ап алыйн» – дээн.

16Иисус аңаа: «Мария!» – дээн.

Оозу хая көрүнгеш, Иисуска еврейлеп: «Раввуни!» – дээн. («Башкы» дээни ол.)

17Иисус аңаа мынча дээн: «Мени тутпайн көр! Мен ам-даа Адамче өрү көдүрлүп үнмээн-дир мен. Харын Мээң ха-дуңмамга баргаш+, мону чугаалап көр: „Мээң база силерниң Адавысче, Мээң база силерниң Бурганывысче өрү көдүрлүп үнерим бо-дур“». 18Мария Магдалина өөреникчилерге чеде бергеш, оларга: «Дээргини көрдүм!» – дээн. Оон Иисустуң чүнү чугаалаанын оларга дамчыткан.

Иисустуң өөреникчилеринге кээп көзүлгени

(Мф. 28:16-20; Мк. 16:14-18; Лк. 24:36-49)

19Улуг-хүннүң кежээзинде Иисустуң өөреникчилери чыылгаш, иудейлерден коргуп, эжиктерин хаап алгылаан олурда, Ол Боду кирип келгеш, оларның аразынга туруп алгаш: «Амыр-менди-ле» – дээн. 20Ынча дээш, Ол Бодунуң холдарын болгаш быктын оларга көргүскен. Дээрги Иисусту көрүп кааш, өөреникчилери аажок өөрээн. 21Иисус оларга: «Амыр-менди-ле – деп катаптаан. – Адамның Мени айбылап чорутканы дег, Мен силерни база ынчалдыр айбылап чорудуп тур мен+». 22Иисус ол сөстерни чугаалааш, оларже тыныпкаш+: «Ыдыктыг Сүлдени хүлээп алыңар! 23Кымның бачыттарын өршээр силер, ооң бачыттары өршээттинген болур, а кымныын өршээвес силер, ооң бачыттары хевээр арткан болур» – дээн+.

Иисус болгаш Фома

24Ынчалза-даа, Иисус кээп турда, он ийи элчинниң бирээзи, Ийис деп шола аттыг Фома+ олар-биле кады турбаан чүве-дир. 25Өске өөреникчилер аңаа: «Бис Дээргивисти көрдүвүс!» – дээн. Ынчан ол: «Ооң холдарында кадаглардан балыгларны көрбээн шаамда, ол балыгларга салаамны дээспээн шаамда, а Ооң быктында балыынга холумну дээспээн шаамда, бүзүревес мен!» – деп харыылаан.

26Чеди хонган соонда, Ооң өөреникчилери, а Фома база олар-биле кады, бир бажыңга чыглып келгеннер. Эжикти дээктеп каан-даа болза, Иисус кирип келгеш, оларның аразынга туруп алгаш: «Амыр-менди-ле!» – дээн. 27Оон Фомага: «Салааңны бээр сун. Мээң холдарым бо-дур, көр даан. Холуңну бээр сунгаш, быктымда балыгга дегзип көр. Чигзинериң соксат! Харын бүзүре» – дээн.

28Фома Аңаа: «Мээң Дээргим болгаш Бурганым!» – деп харыылаан+.

29Иисус аңаа: «Сен Мени көргеш, ам-на бүзүрей бердиң+. А Мени көрбезе-даа, Меңээ бүзүрээннер – амыр-чыргалдыг» – дээн+.

30Иисус Бодунуң өөреникчилериниң мурнунга бо номда биживээн оон-даа өске дыка хөй кайгамчык чүүлдерни кылган+. 31Иисус – Бурганның Оглу+, Христос дээрзинге бүзүреп, мөңге амыдыралды алырыңар дээш+, бо номда киирген бүгү чүүлдү бижээн.

21

Тивериада хөлүнүң эриинге

21^1Иисус ооң соонда Бодунуң өөреникчилеринге Тивериада хөлүнүң эриинге+ база катап кээп көзүлгеш барган. Ол мынчаар болган. 2Симон Пётр, Ийис деп шола аттыг Фома+, Галилеяның Кана чурттуг Нафанаил+, Зеведейниң оолдары+ болгаш Ооң өске ийи өөреникчизи шупту кады чыглып келген турган. 3Симон Пётр оларга: «Балыктапкаш кээйн» – дээн. Артканнары аңаа: «Бис база сээң-биле баар бис» – дээннер. Олар чорупкаш, хемеге олурупканнар, ынчалза-даа ол дүне чүнү-даа тутпааннар.

4А даң адып келгенде, эрик кыдыында Иисус бо турган. Ынчалза-даа өөреникчилери Иисус ол-дур деп танываан+.

5Иисус олардан: «Оолдар! Че чүл, чиптер балыыңар бар бе?» – деп айтырган+.

Олар Аңаа: «Куруг бис» – деп харыылааннар.

6Ол ынчан: «Четкиңерни хемениң оң талазынче киир октаптыңар, оон тудуп алыр силер» – дээн+.

Олар киир октапкаш, туттунган балыктың хөйүнден четкизин ушта тыртып чадап кааннар. 7Иисустуң онза ынак өөреникчизи+ ынчан Пётрга: «Дээргивис ол-дур!» – дээн. Дээрги Иисус ол-дур деп дыңнап кааш, Симон Пётр хевин куржандыр шарып алгаш (чүге дээрге ол чанагаш турган), хөлче шурай берген. 8А өске өөреникчилер балыктыг четкизин сөөртпүшаан, эрикче хемелиг эжиндирип чорупканнар. Олар эриктен шоолуг ырак эвес, 200 кыры дурту хире черге чорааннар.

9Эрикче үнүп келгеш, кыпсып каан отту болгаш ынаар салып каан балыкты база ооң чанында хлебти көрүп кааннар. 10Иисус оларга: «Ам чаа туткан балыыңардан каштан эккелиңер» – дээн. 11Симон Пётр баргаш, 153 санныг улуг балыктар-биле долдунган четкизин эрикче үндүр сөөртүп келген. Балык ынча хөй-даа болза, четки орулбаан.

12Иисус оларга: «Бээр кээп, чемнениңер» – дээн.

Өөреникчилериниң аразындан кым-даа Оон: «Сен кым сен?» – деп айтырарындан дидинмээн. Ол – Дээргизи-дир деп, олар шупту билип каан. 13Иисус чоокшулап келгеш, хлебти, оон балыкты алгаш, оларга үлеп берген. 14Бодунуң өлүглерден катап дирилгениниң соонда, Иисустуң өөреникчилеринге үшкү удаа кээп көзүлгени ол болган+.

Иисус болгаш Пётр

15Олар чемненип каапканда, Иисус Симон Пётрга мынча дээн: «Иоанның оглу, Симон! Сен Меңээ өскелерден артык ынак сен бе?»

Пётр Аңаа: «Ындыг ийин, Дээрги. Силерге ынаамны билир-ле болгай силер» – деп харыылаан.

Иисус аңаа: «Мээң хураганнарымны карактап чор» – дээн.

16Оон өске удаада Ол Пётрдан: «Иоанның оглу, Симон! Сен Меңээ ынак сен бе?» – деп база катап айтырган.

Пётр Аңаа: «Ындыг ийин, Дээрги. Силерге ынаамны билир-ле болгай силер» – деп харыылаан.

Иисус аңаа: «Мээң хойларымче сагыш салып көр» – дээн+.

17Оон Иисус үшкү удаа аңаа: «Иоанның оглу, Симон! Сен Меңээ ынак сен бе?» – дээн.

«Меңээ ынак сен бе?» – деп, оон үшкү удаа айтырган дээш, Пётр муңгарай бергеш: «Дээрги! Силер бүгү чүвени билир силер. Силерге ынаамны-даа билир силер» – деп харыылаан.

Иисус аңаа мынча дээн: «Мээң хойларымны кадарып чор. 18Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: сен аныяк шааңда куруңну бодуң куржаттынгаш, туралаан-на чериңче чоруптар турдуң. А кырый бээр болзуңза, холдарыңны чада сунуптарыңга, өске кижи куруң куржап бээр болгаш сээң чоруксаваан чериңче аппаар». 19(Пётрнуң кандыг өлүм-биле Бурганны алдаржыдарын угаадыр дээш, Иисус ону чугаалаан чүве-дир.)+ Ону чугаалааш, Ол Пётрга: «Мени эдерип чорувут!» – дээн.

20Пётр хая көрүнгеш, Иисустуң онза ынак өөреникчизиниң ооң соондан бар чыдарын көрүп каан. Кежээки чем үезинде Иисусче ээккеш: «Дээрги, Силерни кым садыптар-дыр?» – дээн өөреникчи ол болган+. 21Ону көрүп кааш, Пётр Иисустан: «Дээрги! Ооң-биле чүү болурул?» – деп айтырган. 22Иисус аңаа мынча дээн: «Мээң ээп кээримге чедир-даа ооң дириг чоруурун күзээр болзумза+, сеңээ ол кандыг хамаанныг чүвел? Сен Мени эдерип чорувут!»

23Ынчангаш демги өөреникчи өлбес-тир дээн чугаа-соот бүзүрээннерниң аразынга тарай берген. Ынчалза-даа Иисус аңаа: «Өлбес сен» – дивээн, а чүгле: «Ээп кээримге чедир-даа ооң дириг чоруурун күзээр болзумза, сеңээ ол кандыг хамаанныг чүвел?» – дээн.

24Ол дугайында херечилээн болгаш ол бүгүнү бижээн өөреникчи ол болган. Ооң херечилели алыс шынныг дээрзин билир бис+. 25Иисус өске-даа хөй ажыл-херекти кылган. Ол бүгүнүң дугайында тодарадып бижиир дээр болза, бижиттинген номнарны бүгү делегейге-даа сыңырары болдунмас деп бодаар мен+.

* 1:9 Азы: «Ол Сөс – бо делегейге келген кижи бүрүзүн чырыдып турар Чырык-тыр».

* 1:18 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Адазы-биле тудуш харылзаалыг эр чаңгыс Бурган» деп бижээн.

* 2:1 Азы: «Неделяның үшкү хүнүнде».

* 3:3, 7 Грек дылда «Катап төрүттүнген» болгаш «Өрүтен төрүттүнген» деп уткаларны чаңгыс ол сөс илередир.

* 3:8 Хат – грек дылда «хат» биле «сүлде» деп сөстерни бижиири дөмей болгаш, чаңгыс ол сөс ийи уткалыг болур.

* 3:13 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Дээрден дүжүп келген» деп сөстерге «Дээрде амыдыраан» деп сөстерни немээн.

* 3:15 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Кижи бүрүзү» деп сөстерге «Өлбеc» деп сөстерни немээн.

* 3:25 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бир иудей» деп эвес, а «Чамдык иудейлер» деп бижээн.

* 4:9 Азы: «Иудейлер Самария чурттуглар-биле харылзашпас».

* 4:44 Төрээн чурт – Иоанн мында Иудеяны ынча деп турары ол чадавас.

* 5:3-4 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Олар сугнуң дойлурун манап чыдар турган. Чамдыкта Дээрги-Чаяакчының төлээзи бадып келгеш, сугну доюлдуруптарга, эштир черже мурнай кирген кижи кандыг-даа аарыындан экирий бээр турган чүве-дир» деп сөстерни немээн.

* 6:7 Ийи чүс мөңгүн чоос – сес айда ажылдап алыр ортумак шалыңга дең түң-дүр.

* 6:19 Беш азы алды хире километр.

* 6:69 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бурганның Ыдыктыг Төлээлекчизи» деп эвес, а «Христос, дириг Бурганның Оглу» деп бижээн.

* 7:8 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Амдыызында» деп сөс таварышпайн турар.

* 7:53—8:11 Эң бүзүрелдиг грек сөзүглелдерде ол шүлүктер таварышпайн турар.

* 8:58 Иисустуң чугаалаан «МЕН-ДИР МЕН» деп сөстери Бурганның ыдыктыг адының грек дылче очулгазынга дөмей бооп турар (Хост. 3:14 көр).

* 8:59 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бурганның өргээзинден үнүп чоруй барган» деп эвес, а «Оларның аразы-биле өде кылаштааш, Бурганның өргээзинден үнгеш, улаштыр базып чорупкан» деп бижээн (Лк. 4:30 көр).

* 9:35 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Кижи амытан Оглу» деп эвес, а «Бурганның Оглу» деп бижээн.

* 10:22 Бурганның өргээзин чаартырының байырлалы – еврей дылда Ханука деп адаар, Бурганның өргээзин Антиох Эпифан дээр сирий хаан бужартаткан соонда, бистиң эрага чедир 165 чылда ону катап арыглаанынга тураскааткан, декабрь айда эгелээр, сес хүн уламчылаар байырлал.

* 10:26 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Мээң чугаалап турганым дег» деп сөстерни немээн.

* 11:18 Үш километр хире.

* 12:3 Бир литра – 320 грамм хире.

* 12:4 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Иуда Искариот» деп эвес, а «Симоннуң оглу Иуда Искариот» деп бижээн.

* 12:5 Үш чүс мөңгүн чоос – барык бүдүн чылдың ажыл төлевири.

* 12:13 Осанна – еврей дылда «Камгалап көрем» дээн сөс (Ыд. ыр. 117:25 көр). Мында ол сөстү манап турар хаан – Мессияны мендилээн кыйгы кылдыр ажыглап турар.

* 14:2 Азы: «„Силерге турар чер белеткээр дээш, чоруптум“ – деп, Мен силерге чугаалаважык мен бе?»

* 14:7 Өске бурунгу сөзүглелде «Силер Мени билир турган болзуңарза, Адамны база билген турар ийик силер» деп бижээн.

* 16:16 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Чүге дээрге Мен Адамче чоруптарым ол-дур» деп сөстерни немээн.

* 18:6 Иисустуң чугаалаан «Мен-дир мен» деп сөстери Бурганның ыдык адының грек дылче очулгазынга дөмей бооп турар (Хост. 3:14; Ин. 8:58 көр).

* 19:39 Үжен кил хире деңзилиг.

+ 1:1 Э. д. 1:1
+ 1:1 Ажыд. 19:13
+ 1:1 Ин. 20:28; 1 Ин. 5:20; Флп. 2:6

+ 1:3 Ыд. ыр. 32:6; 1 Кор. 8:6; Кол. 1:16; Евр. 1:2

+ 1:4 Ин. 5:26; 11:25; 1 Ин. 1:2; 5:11
+ 1:4 Ин. 8:12; 9:5; 12:46
+ 1:6 Мф. 3:1; Мк. 1:4; Лк. 1:80; 3:2
+ 1:7 Ин. 3:26; 5:33; 10:41
+ 1:7 Ин. 20:31; Аж.-ч. 19:4
+ 1:9 Ыд. ыр. 35:10; Иса. 49:6; 1 Пет. 2:9
+ 1:11 Ин. 5:43
+ 1:12 Мф. 5:9; 1 Ин. 3:1; 5:1; Рим. 8:14
+ 1:13 Ин. 3:3; Иак. 1:18

+ 1:14 1 Ин. 4:2; 2 Ин. 7; 1 Тим. 3:16; Евр. 2:14

+ 1:15 Мф. 3:11
+ 1:17 Ы. х. к. 33:4; Ин. 7:19
+ 1:17 Ин. 14:6

+ 1:18 Хост. 33:20; Ин. 6:46; 1 Ин. 4:12; Кол. 1:15; 1 Тим. 6:16

+ 1:20 Аж.-ч. 13:25
+ 1:21 Мал. 4:5; Мф. 17:12-13; Лк. 1:17
+ 1:21 Ы. х. к. 18:15, 18-19
+ 1:23 Иса. 40:3

+ 1:29 Хост. 12:3; Лев. 1:10; Иса. 53:7; 1 Пет. 1:19; 1 Ин. 2:2; 4:10

+ 1:31 Лк. 1:17

+ 1:32 Иса. 11:2; Мф. 3:16; Мк. 1:10; Лк. 3:22

+ 1:33 Иоил 2:28; Аж.-ч. 1:5
+ 1:35 Мф. 11:2; Мк. 2:18; Лк. 11:1
+ 1:36 Ин. 1:29
+ 1:38 Ин. 18:4, 7
+ 1:40 Мф. 4:18-20; Мк. 1:16-20; Лк. 5:2-11
+ 1:41 Ин. 4:25

+ 1:42 Мф. 16:18; Мк. 3:16; Гал. 1:18; 1 Кор. 1:12

+ 1:44 Ин. 12:21
+ 1:45 Ин. 21:2
+ 1:45 Ы. х. к. 18:15; Лк. 24:27
+ 1:45 Мф. 2:23; Лк. 2:39
+ 1:47 Ыд. ыр. 31:2
+ 1:47 Рим. 9:6
+ 1:49 Ыд. ыр. 2:7; Мф. 27:11, 42; Ин. 11:27
+ 1:51 Э. д. 28:12; Дан. 7:13
+ 2:1 Ин. 4:46; 21:2
+ 2:4 Мк. 14:41; Ин. 7:6; 7:30; 8:20; 13:1
+ 2:6 Ин. 3:25

+ 2:12 Мк. 3:31; 6:3; Ин. 7:3; Аж.-ч. 1:14; 1 Кор. 9:5; Гал. 1:19

+ 2:13 Ы. х. к. 16:1, 16; Ин. 6:4; 11:55
+ 2:16 Лк. 2:49
+ 2:17 Ыд. ыр. 68:10
+ 2:18 Ин. 4:48; 6:30; 1 Кор. 1:22
+ 2:19 Мк. 8:31
+ 2:19 Мк. 14:58; 15:29; Ин. 10:18
+ 2:22 Лк. 24:8; Ин. 12:16
+ 2:23 Ин. 11:45
+ 3:1 Ин. 7:50; 19:39
+ 3:5 Мк. 16:16; Аж.-ч. 2:38
+ 3:5 Мф. 5:20; 1 Кор. 15:50

+ 3:13 У. ч. 30:4; Ин. 6:38; 1 Кор. 15:47; Эф. 4:9

+ 3:14 Сан. 21:9
+ 3:15 Ин. 8:28; 12:32
+ 3:16 Рим. 5:8; Эф. 2:4; 1 Ин. 3:1; 4:10
+ 3:17 Ин. 8:15; 12:47
+ 3:18 Мк. 16:16
+ 3:19 Ин. 1:4; 8:12
+ 3:19 Ин. 7:7
+ 3:20 Эф. 5:13
+ 3:22 Ин. 4:1-2
+ 3:24 Мф. 11:2; Мк. 6:17-18; Лк. 3:19-20
+ 3:25 Ин. 2:6
+ 3:26 Ин. 1:7; 5:33
+ 3:27 1 Кор. 4:7
+ 3:28 Мал. 3:1; Мк. 1:2; Ин. 1:20
+ 3:29 Мф. 9:15; 25:1-13; Ажыд. 19:7; 21:2
+ 3:29 Мф. 9:15; Мк. 2:19
+ 3:33 Ин. 8:26
+ 3:35 Мф. 3:17; 17:5; Ин. 5:20
+ 3:36 Ин. 5:24; 6:40; 1 Ин. 5:12-13
+ 4:2 Ин. 3:22
+ 4:3 Ин. 2:11-12
+ 4:4 Лк. 9:52-53
+ 4:5 Э. д. 33:19; 48:22
+ 4:10 Ыд. ыр. 35:10; Иер. 2:13; 17:13
+ 4:14 Иса. 55:1; Ин. 7:38
+ 4:19 Ин. 9:20

+ 4:20 Э. д. 12:6-7; 33:18; Ы. х. к. 11:29; 27:12; Башт. 9:7

+ 4:20 Ы. х. к. 12:5

+ 4:22 4 Хаан. 17:28-34

+ 4:22 Ыд. ыр. 147:8-9; Аж.-ч. 13:23; Рим. 3:1-2

+ 4:23 Рим. 8:15; Эф. 6:18
+ 4:23 Ыд. ыр. 144:18
+ 4:24 2 Кор. 3:17
+ 4:25 Ин. 1:41
+ 4:25 Мф. 11:2
+ 4:25 Ы. х. к. 18:18
+ 4:26 Ин. 9:37
+ 4:34 Ы. х. к. 8:3
+ 4:34 Ин. 5:30; 6:38; 9:4; 14:31
+ 4:35 Мф. 9:38; Лк. 10:2
+ 4:36 1 Кор. 3:6-9
+ 4:42 Ин. 1:29; 1 Ин. 4:14
+ 4:44 Мф. 13:57; Мк. 6:4; Лк. 4:24
+ 4:45 Ин. 2:23
+ 4:46 Ин. 2:1; 21:2
+ 4:46 Ин. 2:12
+ 4:48 Ин. 2:18; 6:30; 1 Кор. 1:22
+ 4:53 Мф. 8:13
+ 4:53 Аж.-ч. 16:34; 18:8
+ 4:54 Ин. 2:11
+ 5:2 Неем. 3:1; 12:39
+ 5:8 Мф. 9:6-7; Мк. 2:11; Лк. 5:24
+ 5:10 Хост. 20:10; Иер. 17:21
+ 5:16 Ин. 15:20
+ 5:18 Ин. 7:1
+ 5:18 Флп. 2:6

+ 5:20 Мф. 3:17; 17:5; Ин. 3:35; 10:17; 15:9; 17:26

+ 5:21 Иса. 26:19; Иез. 37:5, 12; Дан. 12:2
+ 5:21 Рим. 8:11; 1 Кор. 15:45
+ 5:22 Ин. 17:2; Аж.-ч. 10:42
+ 5:23 Мф. 10:40; Лк. 10:16; Ин. 13:20; 15:23
+ 5:24 Ин. 3:36; 6:40; 20:31; 1 Ин. 5:9-13
+ 5:24 1 Ин. 3:14
+ 5:25 Мф. 27:52-53; Эф. 2:1,
+ 5:26 Ин. 1:4; 11:25; 1 Ин. 1:2; 5:11
+ 5:27 Дан. 7:13
+ 5:28 Иса. 26:19; Иез. 37:12; Ин. 11:25, 43
+ 5:29 Дан. 12:2
+ 5:30 Мк. 14:36; Ин. 6:38; 8:16
+ 5:31 Ин. 8:13
+ 5:33 Ин. 1:7; 3:26; 10:41
+ 5:35 Мф. 5:16; 2 Пет. 1:19
+ 5:36 Ин. 8:18; 10:25; 1 Ин. 5:9
+ 5:39 Лк. 24:27
+ 5:41 1 Фес. 2:6
+ 5:43 Ин. 10:25; 12:12
+ 5:43 Ин. 1:11; 3:11-12
+ 5:44 Ин. 12:43
+ 5:46 Сан. 21:9; Ы. х. к. 28:15

+ 6:4 Хост. 12:1-30; Ы. х. к. 16:1, 16; Ин. 2:13; 11:55

+ 6:5 Ин. 1:44
+ 6:5 4 Хаан. 4:42-44
+ 6:8 Ин. 1:40, 44
+ 6:11 Мф. 15:36
+ 6:14 Мф. 11:2-3; Ин. 4:25; 11:27
+ 6:27 Иса. 55:2
+ 6:29 1 Ин. 3:23
+ 6:30 Мф. 12:38; Ин. 2:18; 4:48; 1 Кор. 1:22
+ 6:31 Хост. 16:15; Сан. 11:7-9
+ 6:31 Неем. 9:15; Ыд. ыр. 77:24
+ 6:34 Ин. 4:15
+ 6:35 Ин. 4:14; 7:37
+ 6:37 Ин. 17:6
+ 6:38 Ин. 3:13; 1 Кор. 15:47
+ 6:38 Мк. 14:36; Ин. 5:30
+ 6:39 Мф. 18:14; Ин. 10:28-29
+ 6:40 Ин. 3:35; 5:24; 1 Ин. 5:12-13
+ 6:42 Мф. 13:55
+ 6:44 Ос. 11:4; Ин. 12:32
+ 6:45 Иса. 54:13
+ 6:46 Хост. 33:20; Мф. 11:27; Ин. 1:18
+ 6:51 Ин. 3:13
+ 6:51 Мф. 26:26-28
+ 6:53 Мк. 14:22-24; 1 Кор. 10:16; 11:27
+ 6:56 Ин. 15:4-5; 1 Ин. 3:24
+ 6:62 Мк. 16:19; Лк. 24:51; Аж.-ч. 1:9
+ 6:63 2 Кор. 3:6
+ 6:64 Ин. 13:11
+ 6:69 Мк. 1:24
+ 6:70 Ин. 13:2, 27
+ 6:71 Ин. 18:2-3
+ 7:1 Ин. 5:18; 8:37; 11:53
+ 7:2 Лев. 23:34; Ы. х. к. 16:13-15

+ 7:3 Мк. 3:31; 6:3; Ин. 2:12; Аж.-ч. 1:14; 1 Кор. 9:5; Гал. 1:19

+ 7:6 Мк. 14:41; Ин. 2:4; 8:20; 13:1
+ 7:7 Ин. 15:18
+ 7:7 Ин. 3:19
+ 7:13 Ин. 19:38
+ 7:16 Ин. 8:28; 12:49; 14:10
+ 7:18 Ин. 5:41; 8:50
+ 7:19 Ы. х. к. 33:4; Ин. 1:17
+ 7:20 Мк. 3:22; Ин. 8:48; 10:20
+ 7:23 Мф. 12:2; Ин. 5:16
+ 7:24 Ин. 8:15
+ 7:27 Ин. 8:14; 9:29; 19:9
+ 7:29 Мф. 11:27; Ин. 8:55
+ 7:30 Ин. 10:39
+ 7:30 Мк. 14:41; Ин. 2:4; 7:6; 8:20; 13:1
+ 7:31 Ин. 8:30
+ 7:33 Мк. 14:7; Ин. 14:19
+ 7:33 Ин. 16:5
+ 7:34 Ин. 8:21-22; 13:33
+ 7:37 Лев. 23:36; Сан. 29:35; Неем. 8:18
+ 7:37 Мф. 11:28

+ 7:37 Ыд. ыр. 41:2; Иса. 55:1; Мф. 5:6; Ин. 4:14; 6:35

+ 7:38 Ыд. ыр. 35:10; Иса. 58:11; Иер. 2:13; 17:13; Зах. 14:8

+ 7:39 Иса. 44:3
+ 7:39 Иоил 2:28; Аж.-ч. 2:4
+ 7:40 Ы. х. к. 18:15, 18-19; Ин. 1:21
+ 7:42 2 Хаан. 7:12,
+ 7:42 1 Хаан. 16:1
+ 7:42 Мих. 5:2; Мф. 2:1; Лк. 2:4-7
+ 7:43 Ин. 9:16; 10:19
+ 7:48 1 Кор. 1:20; 2:8
+ 7:50 Ин. 3:1; 19:39
+ 7:51 Сан. 35:30; Ы. х. к. 17:6; 19:15
+ 7:52 4 Хаан. 14:25

+ 8:5 Лев. 20:10; Ы. х. к. 22:22-24; Иез. 16:38

+ 8:6 Лк. 11:54; 20:20
+ 8:7 Ы. х. к. 17:7; Рим. 2:1,
+ 8:11 Ин. 5:14
+ 8:12 Иса. 42:6; 49:6; Лк. 2:30; Ин. 1:4, 9
+ 8:12 Ин. 12:35
+ 8:13 Ин. 5:31
+ 8:14 Ин. 13:3; 16:28
+ 8:14 Ин. 7:27
+ 8:15 Ин. 3:17; 7:24; 12:47
+ 8:16 Ин. 5:30; 16:32
+ 8:17 Сан. 35:30; Ы. х. к. 17:6; 19:15
+ 8:18 Ин. 5:36; 1 Ин. 5:9
+ 8:19 Мф. 11:27; Ин. 16:3
+ 8:20 Мк. 14:41; Ин. 2:4; 7:6; 13:1
+ 8:21 Иез. 3:18; 33:8
+ 8:21 Ин. 7:34-35; 13:33
+ 8:23 1 Ин. 4:5
+ 8:23 Ин. 17:14
+ 8:26 Ин. 15:15
+ 8:26 Ин. 3:33
+ 8:28 Сан. 21:9; Ин. 3:14; 12:32
+ 8:28 Ин. 5:30; 7:16
+ 8:29 Ин. 4:34; 6:38
+ 8:30 Ин. 7:31

+ 8:32 Иак. 2:12; 1 Пет. 2:16; Рим. 6:18; 1 Кор. 7:22; 2 Кор. 3:17; Гал. 5:1

+ 8:33 Мф. 3:9
+ 8:34 2 Пет. 2:19; Рим. 6:16-20; Тит. 3:3
+ 8:35 Э. д. 21:10; Гал. 4:30
+ 8:37 Ин. 5:18; 7:1; 11:53
+ 8:39 Лк. 19:9
+ 8:41 Ы. х. к. 32:6; Иса. 63:16; 64:8
+ 8:43 Иер. 6:10
+ 8:44 1 Ин. 3:8,
+ 8:44 Э. д. 3:4; 2 Кор. 11:3; Ажыд. 12:9
+ 8:48 Мк. 3:22; Ин. 7:20
+ 8:49 Ин. 5:23
+ 8:50 Ин. 5:41; 7:18
+ 8:51 Ин. 5:24; 11:26
+ 8:54 Евр. 5:5
+ 8:54 Ин. 17:1; Аж.-ч. 3:13; 2 Пет. 1:17
+ 8:55 Ин. 7:28-29
+ 8:56 Мф. 13:17; Лк. 17:22
+ 8:59 Ин. 10:31
+ 9:2 Хост. 20:5; Иез. 18:19
+ 9:4 Ин. 4:34
+ 9:4 Ин. 11:9; 12:35
+ 9:5 Ин. 1:4; 8:12; 12:46
+ 9:6 Мк. 7:33; 8:23
+ 9:7 Иса. 8:6; Лк. 13:4
+ 9:14 Ин. 5:9
+ 9:16 Хост. 20:8-10; Сан. 15:32-36
+ 9:16 Ин. 7:43; 10:19
+ 9:17 Ин. 4:19; 6:14
+ 9:22 Ин. 7:13
+ 9:22 Ин. 12:42; 16:2
+ 9:24 Иис. 7:19
+ 9:29 Ин. 7:27; 8:14

+ 9:31 Иов 27:9; Ыд. ыр. 65:18; У. ч. 15:8; 28:9; Иса. 59:2

+ 9:37 Ин. 4:26
+ 9:40 Рим. 2:19
+ 9:41 Ин. 15:22; Иак. 4:17
+ 10:6 Мк. 6:52; 8:17
+ 10:9 Ыд. ыр. 22:2; Иез. 34:14

+ 10:11 Ыд. ыр. 22:1; 79:2; Иса. 40:11; Иез. 34:11-15, 31; Эккл. 12:12; Евр. 13:20

+ 10:11 Ин. 15:13; 1 Ин. 3:16
+ 10:12 Мф. 7:15; Аж.-ч. 20:29
+ 10:13 Зах. 11:16-17
+ 10:15 Мф. 11:27
+ 10:16 Иса. 56:8; Ин. 11:52

+ 10:16 Иса. 40:11; Иез. 34:23; 37:24; Лк. 12:32

+ 10:17 Мф. 3:17; Ин. 5:20
+ 10:18 Ин. 2:19
+ 10:19 Ин. 7:43; 9:16
+ 10:20 Мк. 3:22; Ин. 7:20; 8:48
+ 10:20 Ос. 9:7
+ 10:21 Хост. 4:11; Ыд. ыр. 145:8
+ 10:23 Аж.-ч. 3:11; 5:12
+ 10:24 Мф. 26:63; Ин. 1:24-25, 41
+ 10:25 Ин. 5:36
+ 10:28 Ин. 3:16; 17:12
+ 10:30 Ин. 17:11
+ 10:31 Ин. 8:59
+ 10:33 Лев. 24:16; Мф. 9:3
+ 10:34 Ыд. ыр. 81:6
+ 10:36 Ин. 3:17
+ 10:36 Ыд. ыр. 2:7
+ 10:36 Мк. 2:7; 14:64
+ 10:38 Ин. 14:10
+ 10:39 Лк. 4:30; Ин. 7:30
+ 10:40 Ин. 1:28
+ 10:41 Ин. 1:7; 3:26; 5:33
+ 10:42 Ин. 7:31
+ 11:1 Лк. 10:38-39
+ 11:2 Ин. 12:3
+ 11:8 Ин. 8:59; 10:31
+ 11:9 Ин. 9:4; 12:35
+ 11:10 Иер. 13:16
+ 11:11 Мф. 9:24; Мк. 5:39
+ 11:11 4 Хаан. 4:31

+ 11:16 Мф. 10:3; Мк. 3:18; Лк. 6:15; Ин. 14:5; 20:24; 21:2; Аж.-ч. 1:13

+ 11:16 Ин. 13:37
+ 11:24 Лк. 14:14; Ин. 5:29; 6:39
+ 11:25 Ин. 1:4; 5:26; 1 Ин. 1:2; 5:11
+ 11:26 Ин. 5:24; 8:51
+ 11:27 Ыд. ыр. 2:7; Мф. 11:2; Ин. 1:49
+ 11:27 Мф. 16:16; Мк. 8:29
+ 11:35 Лк. 19:41
+ 11:37 Ин. 9:6-7
+ 11:38 Мф. 27:60
+ 11:41 Ин. 17:1
+ 11:42 Ин. 3:17
+ 11:43 Ин. 5:28
+ 11:44 Ин. 5:28
+ 11:45 Ин. 2:23
+ 11:50 Ин. 18:14
+ 11:51 Иса. 53:10-11; Мк. 10:45
+ 11:52 Иса. 49:6; Ин. 10:16; 1 Ин. 2:2
+ 11:53 Мк. 14:1; Ин. 5:18; 7:1; 8:37

+ 11:55 Хост. 12:1-30; Ы. х. к. 16:1, 16; Ин. 2:13; 6:4

+ 11:55 2 Чыл. 30:17-18
+ 11:57 Ин. 7:11
+ 12:1 Хост. 12:1-30; Ин. 11:55
+ 12:1 Мф. 21:17; Ин. 11:1, 18
+ 12:2 Лк. 10:38
+ 12:3 Ин. 11:2
+ 12:6 Ин. 13:29
+ 12:8 Ы. х. к. 15:11
+ 12:9 Ин. 11:44
+ 12:13 Ыд. ыр. 117:25-26
+ 12:15 Зах. 9:9; Мф. 21:4-5
+ 12:16 Ин. 2:22
+ 12:19 Ин. 11:47-48
+ 12:21 Ин. 1:44
+ 12:23 Ин. 2:4; 17:1
+ 12:24 1 Кор. 15:36
+ 12:25 Мф. 10:39; Лк. 14:26
+ 12:27 Мк. 14:34; Ин. 13:21
+ 12:28 Мк. 1:11; 9:7
+ 12:29 Аж.-ч. 23:9
+ 12:30 Ин. 11:42
+ 12:31 Ин. 16:11; 2 Кор. 4:4; Кол. 2:15
+ 12:32 Сан. 21:9; Ин. 3:14; 8:28
+ 12:32 Ос. 11:4; Ин. 6:44
+ 12:33 Ин. 18:32
+ 12:34 Ыд. ыр. 88:5; 109:4; Иса. 9:7
+ 12:35 Иса. 2:5; Ин. 1:4; 8:12; Эф. 5:8

+ 12:35 У. ч. 4:19; Иер. 13:16; Ин. 9:4; 11:9; 1 Ин. 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8; 1 Фес. 5:5

+ 12:38 Иса. 53:1; Рим. 10:16

+ 12:40 Иса. 6:10; Мф. 13:15; Мк. 4:12; Аж.-ч. 28:27

+ 12:41 Иса. 6:1
+ 12:42 Ин. 3:1
+ 12:42 Ин. 9:22; 16:2
+ 12:43 Ин. 5:44
+ 12:44 Мф. 10:40; Ин. 13:20; 14:1
+ 12:45 Ин. 14:9
+ 12:46 Ин. 1:4; 8:12; 9:5
+ 12:47 Ин. 3:17; 4:42; 8:15
+ 12:48 Ы. х. к. 18:19
+ 13:1 Хост. 12:1-30; Ин. 12:1
+ 13:1 Мк. 14:41; Ин. 2:4; 7:6; 8:20
+ 13:2 Ин. 6:70
+ 13:3 Мф. 11:27; Ин. 17:2
+ 13:3 Ин. 8:14; 16:28
+ 13:5 Мф. 20:28; Лк. 22:27

+ 13:8 1 Кор. 6:11; Эф. 5:26; Тит. 3:5; Евр. 10:22

+ 13:10 Ин. 15:3
+ 13:11 Ин. 6:64; 18:2
+ 13:13 Мф. 7:22; 23:8; Лк. 6:46; Флп. 2:11
+ 13:14 1 Тим. 5:10
+ 13:15 1 Пет. 2:21
+ 13:16 Лк. 6:40; Ин. 15:20

+ 13:17 Мф. 24:46; Лк. 11:28; Иак. 1:22; Рим. 2:13

+ 13:18 Ин. 6:70
+ 13:18 Ыд. ыр. 40:10
+ 13:19 Мк. 13:23; Ин. 14:29; 16:4
+ 13:20 Мф. 10:40; Лк. 10:16; Ин. 12:44
+ 13:21 Мк. 14:34; Ин. 12:27
+ 13:23 Ин. 19:26; 20:2; 21:7; 21:20
+ 13:29 Ин. 12:6
+ 13:31 1 Пет. 4:11
+ 13:32 Ин. 17:1, 5
+ 13:33 Ин. 7:34; 8:21
+ 13:34 1 Ин. 2:7-8; 3:11; 2 Ин. 1:5
+ 13:34 Лев. 19:18; Ин. 15:12
+ 13:37 Ин. 11:16; 21:19
+ 13:38 Ин. 18:27
+ 14:1 Ин. 12:44
+ 14:3 Ин. 14:1; 1 Фес. 4:17
+ 14:5 Ин. 11:16
+ 14:6 Ин. 1:17; 11:25; Евр. 10:20
+ 14:8 Ин. 1:43; 12:21
+ 14:9 Ин. 12:45
+ 14:10 Ин. 10:38
+ 14:11 Ин. 5:36
+ 14:12 Ин. 8:14; 13:3; 16:28

+ 14:14 Мф. 7:7-8; Мк. 11:24; Ин. 15:16; 16:23; 1 Ин. 3:22

+ 14:15 Мф. 28:20; 1 Ин. 5:3; 2 Ин. 1:6; Рим. 13:10

+ 14:16 Ин. 15:26; 16:13
+ 14:17 1 Кор. 2:14
+ 14:17 Аж.-ч. 2:4
+ 14:19 Ин. 7:33
+ 14:21 У. ч. 8:17; Ин. 16:27
+ 14:22 Лк. 6:16; Аж.-ч. 1:13
+ 14:23 Ажыд. 3:20

+ 14:26 Ин. 15:26; 16:13; 1 Кор. 2:10; 1 Ин. 2:20

+ 14:26 Лк. 24:49
+ 14:27 Флп. 4:7; Кол. 3:15
+ 14:28 Ин. 14:1-2
+ 14:28 1 Кор. 11:3; 15:24
+ 14:29 Мк. 13:23; Ин. 13:19
+ 14:30 Ин. 12:31; Эф. 2:2
+ 15:1 Иса. 5:1
+ 15:2 Иер. 2:21; Мф. 3:10; 7:19
+ 15:3 Ин. 13:10
+ 15:4 1 Ин. 2:6
+ 15:5 Рим. 11:17
+ 15:5 Ин. 6:56; 1 Ин. 3:24
+ 15:5 Мк. 4:20
+ 15:6 Мф. 13:42
+ 15:7 Ин. 14:14
+ 15:9 Мф. 3:17; Ин. 5:20

+ 15:11 Ин. 3:29; 16:24; 17:13; 1 Ин. 1:4; 2 Ин. 1:12

+ 15:12 Ин. 13:34

+ 15:13 Ин. 10:11; 1 Ин. 3:16; Рим. 5:7-8; Эф. 5:2

+ 15:14 Мк. 3:35

+ 15:15 Ин. 3:32; 8:26

+ 15:16 Мф. 7:7-8; Мк. 11:24; Ин. 14:14; 16:23

+ 15:17 1 Ин. 2:7; 3:11; 2 Ин. 1:5
+ 15:18 Мк. 13:13; Ин. 7:7; 1 Ин. 3:13
+ 15:19 Ин. 8:23; 17:14
+ 15:20 Мф. 10:24; Лк. 6:40; Ин. 13:16

+ 15:20 Ин. 5:16; 1 Кор. 4:12; 2 Кор. 4:9; 1 Фес. 2:15; 2 Тим. 3:12

+ 15:22 Ин. 9:41
+ 15:23 Ин. 5:23
+ 15:24 Ин. 7:31; 10:37
+ 15:25 Ыд. ыр. 34:19; 68:5
+ 15:26 Ин. 14:17; 16:13
+ 15:26 Аж.-ч. 5:32; 1 Ин. 5:6-8
+ 15:27 Лк. 24:48; Ин. 19:35; Аж.-ч. 1:8
+ 16:2 Ин. 9:22; 12:42
+ 16:2 Аж.-ч. 8:1; 9:1; 26:9
+ 16:3 Ин. 18:19
+ 16:4 Мк. 13:23; Ин. 13:19; 14:29
+ 16:5 Ин. 7:33; 14:12
+ 16:7 Ин. 15:26
+ 16:9 Ин. 8:24
+ 16:11 Ин. 12:31; Кол. 2:15
+ 16:13 Ин. 14:17; 15:26
+ 16:13 1 Ин. 2:20; 1 Кор. 2:10
+ 16:15 Ин. 17:10
+ 16:16 Ин. 7:33
+ 16:20 Мф. 9:15
+ 16:21 Иса. 26:17
+ 16:22 2 Кор. 6:10

+ 16:23 Мф. 7:7-8; Мк. 11:24; Ин. 14:14; 15:16

+ 16:24 Ин. 3:29; 15:11; 17:13; 2 Ин. 1:12
+ 16:25 Мк. 8:32
+ 16:27 Ин. 14:21
+ 16:28 Ин. 8:14; 13:3
+ 16:30 Ин. 2:24-25
+ 16:32 Мф. 26:31; Мк. 14:27
+ 16:32 Ин. 8:16
+ 16:33 Ин. 14:27; Кол. 3:15
+ 16:33 Рим. 8:37; Ажыд. 3:21
+ 17:1 Ин. 11:41
+ 17:1 Ин. 2:4; 12:23
+ 17:1 Ин. 8:54; 13:32
+ 17:2 Мф. 28:18; Ин. 5:22; 13:3
+ 17:5 Ин. 1:1-2
+ 17:8 Ин. 6:69
+ 17:9 Лк. 22:32
+ 17:10 Ин. 16:15
+ 17:10 Иса. 49:3
+ 17:11 Ин. 10:30
+ 17:12 2 Фес. 3:3
+ 17:12 Ин. 13:2
+ 17:12 Ин. 10:28
+ 17:13 Ин. 3:29; 15:11; 16:24; 2 Ин. 1:12
+ 17:14 Ин. 8:23; 15:19
+ 17:15 Мф. 6:13
+ 17:17 Ыд. ыр. 118:160
+ 17:18 Ин. 20:21
+ 17:22 Рим. 8:30
+ 17:24 Ин. 14:3
+ 17:25 Иер. 12:1
+ 17:25 Ин. 8:55; 10:15
+ 17:26 Мф. 3:17; Ин. 5:20
+ 18:1 Мф. 26:36
+ 18:2 Лк. 22:39
+ 18:3 Аж.-ч. 1:16
+ 18:4 Ин. 13:1
+ 18:4 Ин. 1:38; 20:15
+ 18:9 Ин. 17:12
+ 18:10 Лк. 22:38
+ 18:11 Мк. 10:38; 14:36
+ 18:13 Лк. 3:2; Аж.-ч. 4:6
+ 18:14 Ин. 11:50
+ 18:20 Ин. 7:26
+ 18:22 3 Хаан. 12:24; Аж.-ч. 23:2
+ 18:22 Аж.-ч. 23:4
+ 18:26 Ин. 18:10

+ 18:27 Мф. 26:64; Мк. 14:72; Лк. 22:60; Ин. 13:38

+ 18:28 Аж.-ч. 10:28

+ 18:28 Ы. х. к. 16:1

+ 18:29 Лк. 3:1; 13:1; Аж.-ч. 3:13; 4:27; 1 Тим. 6:13

+ 18:32 Мк. 10:33; Ин. 12:33
+ 18:33 Мф. 2:2
+ 18:36 Ин. 8:23; 17:14
+ 18:37 Ин. 3:11
+ 18:37 1 Ин. 4:6
+ 18:38 Лк. 23:41; Евр. 4:15
+ 18:39 Мк. 15:6-7
+ 19:4 Лк. 23:41; Евр. 4:15
+ 19:7 Ин. 10:36
+ 19:7 Лев. 24:16
+ 19:9 Иса. 53:7; Аж.-ч. 8:32-33
+ 19:11 Ин. 18:2, 14
+ 19:12 Аж.-ч. 3:13
+ 19:15 Ыд. ыр. 92:1
+ 19:20 Евр. 13:12
+ 19:24 Ыд. ыр. 21:19
+ 19:25 Лк. 24:18
+ 19:25 Лк. 8:2
+ 19:26 Ин. 13:23
+ 19:28 Ыд. ыр. 68:22
+ 19:31 Ы. х. к. 21:23; Иис. 8:29; 10:26-27
+ 19:34 1 Ин. 5:6

+ 19:35 Ин. 15:27; Аж.-ч. 1:8; 1 Ин. 1:1-3; Ажыд. 1:2

+ 19:36 Хост. 12:46; Сан. 9:12; Ыд. ыр. 33:21
+ 19:36 Мф. 1:23; 21:4; 26:56
+ 19:37 Зах. 12:10
+ 19:38 Ин. 7:13
+ 19:39 Ин. 3:1; 7:50
+ 19:39 Мф. 2:11
+ 19:40 Ин. 11:44
+ 19:41 4 Хаан. 21:18,
+ 20:1 Лк. 8:2
+ 20:2 Ин. 13:23
+ 20:9 Ыд. ыр. 15:10; Лк. 24:27
+ 20:12 Лк. 24:4; Аж.-ч. 1:10
+ 20:14 Лк. 24:16, 31; Ин. 21:4
+ 20:15 Ин. 1:38; 18:4
+ 20:17 Мф. 28:10; Рим. 8:29; Евр. 2:11
+ 20:21 Ин. 17:18
+ 20:22 Э. д. 2:7
+ 20:23 Мф. 16:19; 18:18
+ 20:24 Ин. 11:16
+ 20:28 Ин. 1:1; 1 Ин. 5:20; Флп. 2:6
+ 20:29 Мк. 15:32
+ 20:29 1 Пет. 1:8
+ 20:30 Ин. 21:25
+ 20:31 Ыд. ыр. 2:7; Мф. 14:33; Лк. 1:35

+ 20:31 Ин. 1:7, 3:14-15; Аж.-ч. 19:4; 1 Ин. 5:13

+ 21:1 Ин. 6:1
+ 21:2 Ин. 11:16; 14:5; 20:24
+ 21:2 Ин. 1:45; 2:1
+ 21:2 Мф. 4:21; Лк. 5:10
+ 21:4 Лк. 24:16, 31; Ин. 20:14
+ 21:5 Лк. 24:41
+ 21:6 Лк. 5:4
+ 21:7 Ин. 13:23
+ 21:14 Ин. 20:19, 26
+ 21:16 Аж.-ч. 20:28; 1 Пет. 5:1
+ 21:19 Ин. 13:37; 2 Пет. 1:14
+ 21:20 Ин. 13:23, 25
+ 21:22 Мф. 16:27; Мк. 9:1
+ 21:24 Ин. 15:27; 3 Ин. 1:12
+ 21:25 Ин. 20:30

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Иоанн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ